مروری بر مداخلات مبتنی بر شواهد طب ایرانی در درمان سوءهاضمۀ عملکردی

سابقه و هدف: سوءهاضمۀ عملکردی از اختلالات شایع دستگاه گوارش است که با احساس ناراحتی و پری معده پس از صرف غذا مشخص می‌شود. اگرچه این اختلال تهدیدکنندۀ حیات نیست، به‌شدت بر کیفیت زندگی بیماران تاثیر می‌گذارد. مطالعۀ حاضر به بررسی مروری مداخلات مبتنی بر شواهد متخصصان طب ایرانی در درمان سوءهاضمۀ عملکردی می‌پردازد.مواد و روش‌ها: این مطالعۀ مروری سیستماتیک، در سال 1403 با جست‌وجو در پایگاه‌های اطلاعاتی pubmed, web of sciences, google scholar و نیز پایگاه‌های اطلاعاتی ایرانی شامل sid و magiran انجام شد. معیارهای ورود به مطالعه، مقالات کارآزمایی‌های بالینی ایرانی با موضوع سوءهاضمۀ عملکردی و طب مکمل بودند که از سال 2000 تا 2024 به زبان فارسی و انگلیسی منتشر شده بودند. عبارات جست‌وجو شامل کلمات کلیدی برای بیماری (dyspepsia, functional dyspepsia, helicobacter, flatulence, gastric pain, fullness و معادل فارسی آن) و نوع مداخلات (herbal medicine, persian medicine, complementary medicine, iran، داروی گیاهی، طب ایرانی و طب مکمل) بود. یافته‌ها: براساس یافته‌های مطالعۀ حاضر گیاهانی مانند زنیان، زیرۀ سیاه، کرفس، شوید، آویشن، مصطکی، فلفل و زنجبیل، پونه، شربت جلاب، گشنیز، آمله، گل سرخ، برگ ریحان، انیسون، سنبل‌الطیب، سیاه‌دانه، مرزه و بارهنگ ازجمله گیاهانی بودند که در مطالعات بالینی به تنهایی یا به‌صورت ترکیبی در بهبود علائم سوءهاضمۀ عملکردی موثرند. نتیجه‌گیری: استفاده از گیاهان دارویی توصیه‌شده در طب ایرانی به تنهایی و یا همراه با داروهای طب نوین می‌تواند برای بهبود علائم سوءهاضمه در بیماران مبتلا موثر باشد و بی‌خطر در نظر گرفته شود. با وجود این، هنوز شواهد کافی برای اثبات اثرات درمانی این گیاهان ناکافی به‌نظر می‌رسد. توصیه می‌شود کارآزمایی‌های بالینی با کیفیت بالا و در مقیاس بزرگ با طراحی دقیق در این زمینه انجام شود.

a review of evidence-based interventions of persian medicine in the treatment of functional dyspepsia

background and purpose: functional dyspepsia is a common gastrointestinal disorder characterized by discomfort and fullness after eating, early satiety, epigastric pain, or burning. while not life-threatening, it significantly impacts the quality of life of patients. this study reviews evidence-based interventions by persian medicine specialists for treating functional dyspepsia.materials and methods: this systematic review was conducted in 2024, searching pubmed, web of science, google scholar, and iranian databases such as sid and magiran. inclusion criteria encompassed all iranian clinical trial articles on functional dyspepsia and complementary medicine published in persian and english from 2000 to 2024. keywords included terms for the disease (dyspepsia, functional dyspepsia, helicobacter, flatulence, gastric pain, fullness, epigastric pain, fullness after a meal) and types of interventions (herbal medicine, persian medicine, complementary medicine, iran, iranian medicine) in english and persian. abstracts of all relevant titles were screened, and articles not meeting the inclusion criteria were excluded. full texts of the remaining articles were then reviewed for necessary information.results: the findings indicate that several plants —such as ajwain, black cumin, celery, dill, thyme, mastic, pepper, ginger, oregano, jollab syrup, coriander, amla, rose, basil leaves, aniseed, valerian, black seed, savory, and broadleaf plantain seeds— were effective in alleviating functional dyspepsia symptoms either alone or in combination in clinical trials.conclusion: medicinal plants recommended in persian medicine, whether used alone or alongside modern medicine, can effectively and safely improve dyspepsia symptoms. however, more high-quality, large-scale, and rigorously designed clinical trials are needed to establish definitive therapeutic effects.