بدیع‌الزمان همدانی و مقامه طبّی نویافته او

ادبیات، آیینۀ فرهنگ و مناسبات اجتماعی زمانه است. بهداشت و پزشکی به مثابه جزئی از فرهنگ و زندگی اجتماعی، از دیرباز جایی در ادبیات داشته است. فنّ مقامه‌نویسی به‌‏‏عنوان یکی از سبک‌های پرطرفدار ادبی، به‌ویژه در ادبیات عربی و فارسی، ره‌آوردهای بسیاری برای پژوهشگران داشته است، از جمله در بازنمایی حیات اجتماعی. بدیع‌الزمان همدانی که او را مبدع این فنّ می‌دانند، در میانِ مقامه‌های خود یکی را به موضوع «پزشکی» اختصاص داده بوده است. این مقامه، در طول تاریخ به فراموشی سپرده شده و در بیشتر دستنویس‌ها و تمامیِ چاپ‌های مقامات حذف شده است. خوشبختانه، دست‏نویسی در دانشگاه یِیل این «مقامه طبّی» را حفظ کرده است. در این مقاله، با اشاره‌ای به فن مقامه‌نویسی و زمینه‌های تاریخی، اجتماعی و اهداف آن، به گزارش و تحلیل این مقامه طبّی نویافته پرداخته‌ایم.

badīʿ al-zamān al-hamad̠ānī and his newly discovered medical maqama

literature is a mirror of culture and social relations at all times. health and medicine, as part of culture and social life, have had a place in literature for a long time. as one of the most popular literary styles, especially in arabic and persian literature, the technique of maqama writing has had many achievements for scholars, including in the representation of social life. badīʿ al-zamān al-hamad̠ānī, who is considered the inventor of this technique, dedicated one of his maqamat to medicine. this part has been forgotten throughout history and omitted from most manuscripts and all official publications. fortunately, the yale manuscript has preserved this “medical maqama” in this article, concerning the technique of writing the maqamat and its historical and social contexts and goals, we report and analyse this innovative medical maqama.