بررسی روش توصیه‌شده توسط ابوالقاسم زهراوی و شرف‌الدین صابونچی اوغلو برای داغ‌گذاری دردهای ناحیۀ کمر

داغ‌کردن (cauterization) یکی از تکنیک‌های مهم جراحی در پزشکی دورۀ اسلامی است که از آن برای درمان‌های گوناگونی استفاده می‌شده است. بسیاری از پزشکان دورۀ اسلامی نظیر محمدبن‌زکریای رازی، ابن‌سینا، ابوالقاسم زهراوی و شرف‌الدین صابونچی اوغلو در آثار خود به نحوۀ استفاده از داغ‌گذاری برای درمان‌های مختلف اشاره کرده و روش انجام این عمل را شرح داده‌اند؛ به‌عنوان نمونه درد نواحی کمر یکی از شایع‌ترین انواع دردهایی است که درمان آن به روش داغ‌گذاری در آثار نویسندگان گوناگونی در دورۀ اسلامی شرح داده شده است. یکی از کامل‌ترین شرح‌ها و توصیف‌های عمل داغ‌گذاری را ابوالقاسم زهراوی در فصل سی‌ام کتاب التصریف لمن عجز عن التالیف بیان کرده است. او در باب اول از فصل سی‌ام کتاب التصریف، که حاوی مطالب جراحی است، طی 56 زیرفصل به توصیف انجام داغ‌گذاری می‌پردازد. شرف‌الدین صابونچی اوغلو، پزشک ترک قرن نهم هجری در سرزمین عثمانی بود که شهرتش عموماً به‌دلیل کتاب جراحی او، جراحات الخانیه یا جراح‌نامه است. این اثر از کهن‌ترین کتاب‌های مصور و رنگی جراحی به زبان ترکی به‌شمار می‌رود؛ هرچند که برخی از محققان عقیده دارند که جراح‌نامه فقط ترجمه‌ای از التصریف ابوالقاسم زهراوی است. زهراوی و صابونچی اوغلو در توصیف عمل داغ‌گذاری برای نواحی کمر، روش مشابهی را برای این کار شرح داده‌اند که تقدم زمانی نگارش کتاب التصریف، می‌تواند دلیل قابل‌استنادی برای بهره‌مندی صابونچی اوغلو از کتاب التصریف و ترجمۀ آن به زبان ترکی باشد. این پژوهش به بررسی نحوۀ داغ‌گذاری توصیه‌شده توسط ابوالقاسم زهراوی و مقایسۀ آن با روش داغ‌گذاری پیشنهادشده توسط شرف‌الدین صابونچی اوغلو برای درمان درد نواحی کمر پرداخته است.

study of recommended procedure of low back cauterization in the perspective ofabū al-qāsim al-zahrāwī and şerefeddin sabuncuoğlu

cauterization is a surgical technique that has been used for various treatments throughout islamic period. many muslim physicians, like rhazes, avicenna, abū al-qāsim al-zahrāwī, and şerefeddin sabuncuoğlu, mentioned the use of cauterization for various medical treatments and described its procedure. for example, low back pain is one of the most common types of pain that cauterization has been used to treat, and it has been described in the works of various scholars in the islamic period. one of the most complete explanations of the process of cauterization has been described by al-zahrāwī in the 30th chapter of the book al-tasrif liman ’ajaz ’aan al-taleef”. in the first part of the 30th chapter of al-tasrif, which contains information related to surgery, he describes the procedure of cauterization in 56 sub-chapters. şerefeddin sabuncuoğlu is a turkish physician of the 9th century ah in the ottoman empire, who is generally known for his surgical book cerrâhiyyetü’l-hâniyye. this work is considered to be one of the first illustrated and colored books of surgery in the turkish language, although some researchers believe that cerrâhiyyetü’l-hâniyye is only a translation of al-tasrif. al-zahrāwī and sabuncuoğlu used the same segmentation in describing the operation of cauterization for the lower back and described a similar method for this procedure, which, considering the time precedence of writing the book of al-tasrif, can be a valid reason for sabuncuoğlu’s benefit from the book of al-tasrif and translating it. this research has investigated the method of cauterization recommended by abū al-qāsim al-zahrāwī and compared it with the method of cauterization suggested by şerefeddin sabuncuoğlu for the treatment of back pain.