بررسی آموزه‌های طب ایرانی در زمینۀ مراقبت از زنان باردار و شیرده از دیدگاه علی‌بن‌سهل ربّن طبری و علی‌بن‌عباس مجوسی اهوازی

در دهه‌های اخیر، استفاده از طب مکمل در کشورهای صنعتی به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. این روند به‌ویژه در میان زنان مشهود است، به‌طوری‏که برخی از آنان در دوران بارداری و شیردهی نیز به استفاده از این روش‌ها ادامه می‌دهند. مراقبت‌های قبل و طی دوران بارداری برای مادر باردار می‌تواند تاثیرات قابل‌توجهی بر فرایند بارداری، رشد جنین و سلامت کودک در دوره‌های مختلف زندگی ازجمله دوران نوزادی و بزرگسالی داشته باشد. در این مطالعه تلاش شده است تا با مراجعه به منابع و متون طب سنتی، به‌ویژه آثار اولین پزشکان ایرانی، تدابیر مربوط به دوران بارداری جمع‌آوری و تحلیل شود. در این پژوهش که یک مطالعۀ مروری با روش کتابخانه‌ای است، با بررسی منابع موردپژوهش ازجمله کامل الصناعه الطبیه، فردوس الحکمه و مقالات و پایگاه‌های علمی معتبر با کلیدواژه‌های مرتبط در زمینۀ مراقبت از زنان در دوران بارداری و شیردهی مطالب جمع‌آوری، تحلیل و ارائه شد. مراقبت‌های بارداری و شیردهی در طب ایرانی، تحت عنوان تدبیر حوامل و در دو دستۀ کلی «تدابیر کلی حفظ سلامتی» و «تدابیر لازم در مشکلات شایع دوران بارداری» توضیح داده شده و در هر دسته مراقبت‌های ساده و درمان‌هایی با استفاده از مواد گیاهی و جانوریِ در دسترس ذکر شده است. در بخش تدابیر کلی، مراقبت‌هایی برای حفظ سلامت در خانم‌های باردار و شیرده، نظیر پرهیز از غم و خشم و ترس، پرهیز از غذاهای نفاخ، تلخ و تند، استحمام و ورزش معتدل بیان شده است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که طب ایرانی توصیه‌های کاربردی و جامعی برای مراقبت از زنان باردار و شیرده ارائه کرده است. این تدابیر بر حفظ سلامتی جسمی و روانی مادر با استفاده از روش‌های ساده و طبیعی، مانند استفاده از گیاهان دارویی و اجتناب از عوامل مضر تاکید دارند. با توجه به افزایش استفاده از طب مکمل در دوران بارداری و شیردهی، بهره‌گیری از این آموزه‌ها می‌تواند به‌عنوان مکملی در کنار روش‌های پزشکی مدرن، به بهبود سلامت مادران و نوزادان کمک کند.

an examination of the teachings of persian medicine in caring for pregnant and lactating women: views of ali ibn sahl rabban al-tabari and ali ibn al-abbas al-majusi al-ahvazi

in recent decades, the use of complementary medicine in industrialized countries has increased significantly. this trend is particularly noticeable among women, with some continuing to use these methods during pregnancy and breastfeeding. prenatal and pregnancy care for the expectant mother can have a substantial impact on the pregnancy process, fetal development, and the child’s health at various stages of life, including infancy and adulthood. this study aims to collect and analyze the guidelines related to pregnancy as indicated by traditional medical sources, especially the works of early iranian physicians. in this research, a review study using library-based methods was conducted. by examining sources such as kāmil al-sinā`a al-tibbīya, firdaws al-hikma fi al-tibb as well as articles and reputable scientific databases, with relevant keywords in the field of women’s care during pregnancy and breastfeeding were collected, analyzed and presented. pregnancy and breastfeeding care in persian medicine, referred to as tadbir al-hawamil (management of pregnant women), is described in two main categories: general health maintenance guidelines and necessary measures for common pregnancy-related issues. each category includes simple care practices and treatments using accessible herbal and animal-based remedies. in the general guidelines section, care practices are suggested to maintain the health of pregnant and nursing women, such as avoiding sadness, anger, and fear; refraining from consuming bloating, bitter, and spicy foods; taking moderate baths; and engaging in light exercise. the results of this study indicate that persian medicine offers practical and comprehensive recommendations for the care of pregnant and nursing women. these guidelines emphasize maintaining the physical and mental health of the mother via simple and natural methods, such as the use of medicinal plants and the avoidance of harmful factors. given the increasing use of complementary medicine during pregnancy and breastfeeding, incorporating these teachings could serve as a supplement to modern medical practices, contributing to improved health for mothers and infants.