تحلیل ریسک‌ها و استراتژی‌های اقتصادی زنجیرۀ تامین کشمش ایران با رویکرد تحلیل شکست (fmea): مطالعۀ موردی صنعت کشمش شهر ملایر

وابستگی اقتصاد ایران به نفت، این کشور را در برابر نوسانات قیمت نفت آسیب‌پذیر کرده و توسعۀ صادرات غیرنفتی می‌تواند به کاهش این ریسک‌ها کمک کند. صنعت کشمش، به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های صادراتی کشور، با صادرات سالانۀ 63هزار تن، جایگاه ایران را در رتبۀ پنجم جهانی تثبیت کرده است. این صنعت می‌تواند نقشی کلیدی در افزایش اشتغال، تولید ناخالص داخلی و درآمدهای غیرنفتی داشته باشد؛ با این‌وجود، در سال‌های اخیر، سهم کشمش ایران در بازارهای جهانی کاهش یافته و شهر ملایر، که به‌عنوان شهر جهانی انگور و کشمش شناخته می‌شود، از این روند نزولی مستثنی نیست. کشاورزان و فعالان زنجیرۀ تامین کشمش با ریسک‌های متعددی در مراحل تولید، فرآوری، بسته‌بندی و توزیع مواجه هستند. این پژوهش با شناسایی و طبقه‌بندی ریسک‌ها در پنج حوزۀ اصلی (قبل از تولید انگور، حین تولید، فرآوری و بسته‌بندی، بازاریابی و فروش در بازارهای داخلی و بازارهای خارجی) و انجام مصاحبه با خبرگان، مهم‌ترین عوامل بحرانی را شناسایی کرده است؛ سپس با استفاده از روش تحلیل شکست (fmea)، شاخص‌های احتمال وقوع، شدت اثر، و توانایی مواجهه با ریسک‌ها ارزیابی و از طریق تعیین معیار ارزیابی ریسک (rpn) رتبه‌بندی شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد ریسک‌هایی مانند ضعف زیرساخت‌ها، مدیریت ناکارآمد قراردادها و نوسانات بازار، تاثیرات منفی قابل‌توجهی بر عملکرد زنجیرۀ تامین دارند. برای بهبود شرایط، پیشنهادهایی هم‌چون توسعۀ زیرساخت‌ها، استانداردسازی فرآیندها، شفاف‌سازی قوانین و آموزش بهره‌برداران ارائه شده است. این اقدامات می‌تواند بهره‌وری، رقابت‌پذیری در بازارهای بین‌المللی و ارزش افزوده اقتصادی این صنعت را افزایش داده و به ثبات اقتصادی و توسعۀ پایدار کمک کند.

risk analysis and economic strategies of iranian raisin supply chain with failure mode analysis (fmea): a case study of malayer raisin industry

abstract: iran’s economic dependence on oil has made the country vulnerable to oil price fluctuations, and developing non-oil exports can help reduce these risks. the raisin industry, as one of the country’s export capacities, has consolidated iran’s position in the fifth place in the world with an annual export of 63,000 tons. this industry can play a key role in increasing employment, gdp, and non-oil revenues. however, in recent years, the share of iranian raisins in global markets has decreased, and malayer, known as the global city of grapes and raisins, is no exception to this downward trend. farmers and activists in the raisin supply chain face numerous risks in the stages of production, processing, packaging, and distribution. this research has identified the most important critical factors by identifying and classifying risks in five main areas (before grape production, during production, processing and packaging, marketing and sales in domestic and foreign markets) and conducting interviews with experts. then, using the failure mode analysis (fmea) method, the indicators of probability of occurrence, severity of effect, and ability to face risks were evaluated and ranked by determining the risk point number (rpn). the results show that risks such as weak infrastructure, inefficient contract management, and market fluctuations have significant negative effects on supply chain performance. to improve the conditions, suggestions such as infrastructure development, process standardization, regulatory clarification, and operator training have been presented. these measures can increase productivity, competitiveness in international markets, and economic added value of this industry and contribute to economic stability and sustainable development.