پیشکش و کارکردهای آن در سازوکار مالی دولت صفوی

پیشکش رسم دیرین و ریشه داری در ایران بود که در گذر زمان و متاثر از الگو ی فرهنگی نظام های سیاسی مختلف دچار تحول گشت. کارآمدی این رسم، آن را به عرفی ماندگار در فرهنگ سیاسی ایران تبدیل کرد که کارکردهای نمادین، اداری و مالی داشت. از مهمترین این کارکردها تامین سهمی از هزینه های دربار و تشکیلات درونی آن بود. در پژوهش حاضر با تمرکز بر دوره صفوی م یکوشیم ضمن ارائه تعریفی دقیق از پیشکش و جنبه های مختلف آن، کارکرد مالی این آن را در پیوند با ساختار اداری و مالی دولت صفوی و تشکیلات دربار یا بیوتات بررسی کنیم. مسئله پژوهش ناظر بر تبیین پیوندی است که میان اعطای پیشکش به مثابه یک عرف دیرپای فرهنگی با سازوکار اداری و مالی دربار دولت صفوی برقرار شده بود. به همین منظور، میکوشیم به این پرسشها پاسخ دهیم که پیشکش در دوره صفوی چه جایگاهی در نظام حکمرانی داشت، چه سهمی از مالیه دولت را تشکیل می داد و کارکرد آن در تنظیم مناسبات نخبگان سیاسی و دولت چگونه بود. مبنای استنادی پژوهش شواهد برگرفته از منابع نوشتاری دوره صفوی اعم از نوشته های تاریخ نگاری، کتابچه های اداری و سفرنامه ها است که با اتخاذ یک رویکرد توصیفی -تحلیلی در جهت پاسخ به پرسش محوری پژوهش تبیین شده است. حاصل پژوهش از کارکردهای متنوع پیشکش در ساختار اداری دولت و سهم معناداری حکایت دارد که این مالیات ویژه از مداخل دربار و مصارف تشکیلات آن داشت.

pīshkesh (gift) and its functions within the safavid fiscal structure

pīshkesh as a viable traditional structure in iran was also common during the safavid period. influenced by cultural changes of perso-turkish patterns in post-islamic iran,this tradition has been emerged as a tax with different functions. among these, meetingthe financial needs of the court was one of its main important functions. concentratingon pishkesh characteristics and its financial functions, this essay aims to shed light onsome unexplored aspect of pishkesh within the internal structure of safavidgovernment. at the same time, this question has been considered that what economicconsequences pishkesh led to? a bunch of literary material which are extracted fromhistoriographical texts, travelogues and administrative booklets constitute the factualbasis of this research. an explanatory-descriptive approach is employed to advance theresearch question of the paper. in conclusion, it seems that pishkesh provided part offinancial expenses of safavid government. for example, in some special occasions likenowruz and coronation ceremony, significant gifts were donated to the safavidmonarchs. as a matter of fact, both the state (actually the shâh) and those who preparethe pishkesh benefited from its advantages. the state exploited it to strengthen itsfinancial might and the donor benefited it to improve his position in the political ranks.hence, the safavid administrative structure who enjoyed directly of this invaluable source, aimed at getting pishkesh more and more. this situation led to the emergence offinancial corruption as an inevitable outcome.