نقدی مبنایی بر کیفر تکرار جرم ربا در ترازوی فقه امامیه

اگرچه طبق ماده 136 ق.م.ا، صرفاً تکرار جرایم مستوجب حد، در مرتبه چهارم موجب مجازات قتل می‌شود؛ برخی فقیهان امامی معتقدند در فرض تکرار عمل توسط گیرنده ربا، کیفر وی در مرتبه اول و دوم، از سنخ مجازات‌های تعریزی و برای بار سوم، سلب حیات خواهد بود. این نظریه عمدتاً مستند به روایت ابوبصیر است که وفق آن، رباخوار پس از دوبار تعزیر به قتل می‌رسد. نوشتار حاضر نظر به اهمیت مسئله دماء در آموزه‌های شریعت، در پژوهشی مسئله‌محور و با اتخاذ شیوه توصیفی تحلیلی، ضمن بررسی سایر مستندات، روایت مزبور را مورد سنجش قرار داده و به این نتیجه رسیده است که فارغ از ضعف سندی، از حیث دلالت نیز تمسک به روایت مزبور با مناقشاتی از قبیل تهجم در دماء، ابتلا به اخبار معارض و تنافی با قاعده درءالحد مواجه بوده و تاب تقابل با عمومات و اطلاقات و قواعد اولیه مبنی بر پاسداشت خون آدمیان را ندارد.

a critical evaluation of the extant evidence and documentation concerning the punishment of repetition of usury from the perspective of imamiyyah jurisprudence

although according to article 136 of the islamic penal code, only the repetition of hudud in the fourth instance leads to the death penalty, certain imami jurists contend that the usurer may face ta’zir retribution in the initial and secondary instances, followed by the death penalty in the third instance. this theory is mainly based on the hadith of abūbaṣīr, according to which the usurer is killed after being punished twice. given the significance of blood in the sharia, this article has evaluated the hadith by adopting a descriptive analytical method and examining other documents. the conclusion indicates that, regardless of the weakness of the chain of transmission, in terms of implication, adherence to the hadith is associated with drawbacks such as expanding bloodshed, conflicting hadiths, and contradiction with the rule of dar’, and cannot withstand confrontation with the generalities and primary rules regarding the inviolability of human blood.