ضدیت با اتوپیا و سیاست‌گریزی در سینمای ایران؛ تحلیل گفتمان انتقادی فیلم بادیگارد

تحقیق حاضر با بهره‌گیری از مفاهیم سیاست‌گریزی و اتوپیاگرایی به بررسی بازنمایی بافت سیاسی در فیلم «بادیگارد» (1394) به نویسندگی و کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا می‌پردازد. این مقاله که از چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف و قرائت نشانه‌گرایانه آلتوسر بهره می‌برد، پس از بازشناسی و مرور گروه‌های سیاسی موجود در زمان تولید متن، با تحلیل بعد شفاهی فیلم، موضع‌گیری گفتمان برگزیده آن را در نسبت با گفتمان‌های رقیب مشخص می‌کند.پس از سه مرحله تحلیل گفتمان و ردیابی و افشای تناقض‌های برآمده از امر مناقشه‌پذیر به‌تعبیر ماشری، این پژوهش نشان می‌دهد که فیلم بادیگارد، گفتمان‌های آرمانگرایانه سیاسی را رد می‌کند و با نمایش تناقض‌های شرایط متاثر از آرمانگرایی سیاسی، هر گونه کنش اجتماعی را برای تغییر میدان سیاست بی‌نتیجه می‌داند. این فیلم برای برون‌رفت از بن‌بست گفتمانی، یک گفتمان سیاست‌گریز انسان‌گرا را به‌عنوان گفتمان بدیل برمی‌گزیند و به‌جای مواجهه با مشکلات سیاسی و اجتماعی، به علم‌گرایی و پیشرفت صنعتی پناه می‌برد.

anti-utopianism and apoliticism in iranian cinema: oral discourse analysis of the movie bodyguard

using the concepts of apoliticism and anti-utopianism, the present study examines the representation of the political context in the film “bodyguard” (2015) written and directed by ebrahim hatamikia. in conducting this research, the framework of fairclough’s critical discourse analysis and althusser's symptomatic reading has been used.this article, after identifying and reviewing the political groups present at the time of the production of the text, by analyzing the oral dimension of the film, determines the position of its preferred discourse in relation to competing discourses.after three stages of discourse analysis and tracking and revealing the contradictions that emerged from the controversial matter according to macherey, this research shows that bodyguard rejects political idealistic discourses and, by showing the contradictions of the conditions influenced by political idealism, considers any action to change the field of politics ineffective. to break out of the discourse impasse, the film chooses a humanistic apolitical discourse as an alternative discourse and resorts to scientism and industrial progress instead of facing political and social problems.