درآمدی بر رهیافت‎های نظری پیرامون نسبت میان ارتباطات، توسعه و جمعیت در ایران

در چهار دهه گذشته، سیاست‎‌های جمعیتی ایران از «کاهش موالید» به «افزایش فرزندآوری» تغییر کرده است. اما همراهی جامعه در طول برنامه اول توسعه با سیاست «کاهش جمعیت»؛ در دوره اجرای برنامه ششم توسعه با سیاست «افزایش جمعیت» تکرار نشد. از این رو جمعیت ایران که هم با «کاهش نرخ باروری به زیر سطح جایگزینی» روبروست و هم با مساله «سالخوردگی جمعیت» مواجه است؛ در وضعیت متعارضی قرار دارد. در این پژوهش با «مطالعه تطبیقی سیاست‎های ارتباطی برنامه‎های توسعه ایران در موضوع جمعیت»؛ نخست درپی شناسایی سیاست‎های ارتباطی برنامه‎های توسعه بوده و در گام بعدی با بررسی سیاست‎های جمعیتی آنها؛ سیاست‎های ارتباطی این موضوع از برنامه‎های توسعه را جستجوکرده‌ایم تا دریابیم برنامه‎ریزان توسعه برای آگاهی و همراهی افکار عمومی با این برنامه‎ها بویژه در موضوع سیاست‎های جمعیتی چه تدابیری اندیشیده‎اند؟ یافته‎های این پژوهش حاکی از روند رو به رشد سیاست‌های ارتباطی برنامه‎های توسعه به‌سوی پارادایم توانمندسازی و ارتباطات مشارکتی است. بررسی سیاست‌گذاری ارتباطی برنامه‌های اوّل و ششم توسعه پس از انقلاب بر اساس نظریه مجید تهرانیان؛ نیز نشان داد که هر دو برنامه‎ مذکور، تمامی سه رویکرد این نظریه را در بر دارند. اما هیچکدام از این دو برنامه که به دلیل دو سیاست جمعیتی متفاوت «کاهش جمعیت» و «افزایش فرزندآوری» نمونه‎گیری شدند؛ برای آگاهی مردم از این سیاست‎ها تمهیدی نیاندیشیده و فاقد سیاست ارتباطی در موضوع جمعیتند. البته دو قانون جمعیتی مصوب ذیل برنامه‎های اول و ششم توسعه (قانون تنظیم خانواده مصوب 1372 و قانون جوانی جمعیت و خانواده مصوب 1400) دارای سیاست ارتباطی هستند.

an introduction to theoretical approaches regarding the relationship between communication, development and population in iran

in the past four decades, iran's population policies have changed from decrease births to increase fertility. the society accepted the population reduction policy in iran's first development program, but the population increase policy in the sixth development program was not implemented. the population of iran, which is facing both the reduction of the fertility rate below the replacement level and population aging; it is in a conflicting situation.in this research with comparative study of the communication policies of iran's development programs on population; we examined the communication policies of the development programs and their population policies. then we looked for the communication policies of the development programs on the issue of population to find out what measures have been taken by the development programers to inform and accompany the public opinion with these programs, especially on the issue of population policies?the findings of this research show that the communication policies of iran's development programs have been promoted towards the paradigm of empowerment and collaborative communication. investigating the communication policy of the first and sixth development programs based on majid tehranian's theory; also showed that both programs include all three approaches of this theory. but none of them were sampled due to two different population policies, population reduction and increasing fertility; there is no provision for people's awareness of these policies and they lack a communication policy on the issue of population. of course, the two population laws approved under the first and sixth development programs have communication policy.