ضمیر سوم شخص مفرد «ای/ ‌ی» در برخی متون و گویش ‌های ایرانی

در طبقات‌الصوفیه و شیرزاد و گلشاد، گهگاه در جایگاه ضمیر شخصی سوم شخص مفرد، نویسة «ای/ ‌ی» دیده می‌شود. هدف این پژوهش، شناخت این عنصر زبانی به کمک گویش‌های ایرانی و قصه‌های شفاهی ضبط شده از ولایت هرات در کشور افغانستان و استان‌های خراسان‌ جنوبی، خراسان رضوی و خراسان شمالی در کشور ایران است. به‌این منظور، با مطالعة دو کتابِ ذکر شده، بررسی منابع مکتوب گویشی و تدقیق در قصه‌های شفاهی زوایای مختلف این ضمیر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. براین پایه، «ای/ ‌ی» با تلفظ پیشنهادی ē در طبقات‌الصوفیه ضمیر با نقش‌ نهاد و مضاف‌الیه و در کتاب شیرزاد و گلشاد ضمیر با نقش مضاف‌الیه است. این ضمیر، با صورت‌های آوایی -ē˃-e، id، it، ay، hi وi در هرات، یَغناب در کشور تاجیکستان، جمهوری آذربایجان و استان‌های خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، اصفهان، فارس و هرمزگان در نقش‌های مختلف دستوری به‌کارمی‌رود. در این میان، تلفظِ i پرکاربردترین است و در شمال شرق خراسان جنوبی و جنوب شرق خراسان رضوی بیش‌تر از سایر مناطق به‌چشم می‌خورد. به‌لحاظ دستوری، به‌‌جز چند استثنا، -ē˃-e و i اگر هم‌مرجع با نهاد جمله باشند، در جایگاه مضاف‌الیه قرار نمی‌گیرند.

third -person singular pronoun “ ای/ ی ” in some iranian textsand dialects

in the tabaqat al- soufiye , shirzad, and golshad, the letter “ ای/ ی ” is sometimes seen in the position of the third- person singular pronoun. the research is to identify thislinguistic element with the help of iranian dialects and oral stories recorded from heratin afghanistan and south khorasan, razavi khorasan and north khorasan provinces iniran. for this purpose, by studying the two mentioned books, examining the writtensources of the dialect, different angles of this pronoun have been discussed andinvestigated. for this basis, “ ای/ ی ” with the suggested subjective pronoun of ē, intabaqat al- soufiye is a pronoun with the role of subject and noun modifier, and inshirzad and golshad, it is a pronoun with the role of noun modifier. this pronoun, withphonetic forms -ē˃-e, id, it, ay, hi and in herat, yaghnob in tajikistan, republic ofazerbaijan and the provinces of south khorasan, razavi khorasan, north khorasan,isfahan, fars and hormozgan in different grammatical roles has been used.grammatically, except for a few exceptions, -ē˃-e and i are not placed in the noun modifier position if they are co-referent with the subject of the sentence.