سیر تطور شخصیت روایی روباه در حکایت ‌های حیوانات از قرن 3 تا قرن 9 هجری

کاربرد حکایت‌های حیوانات در طول زمان به دلایل اجتماعی، تاریخی، نظام های گفتمانی یا خلاقیت راویان آنها با تغییر و تطور در مولفه های ساختاری همراه بوده است. این مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که شخصیت روباه در حکایت‌های قرن 3 تا 9 چه تغییراتی داشته و این تغییر چه تاثیری بر سیر روایی حکایت داشته است. برای دستیابی به این هدف 33 حکایت از 19 کتاب در بازه زمانی ذکر شده، انتخاب و بر اساس دیدگاه کلی روایت شناسان ساختارگرا به ویژه آراء برمون بررسی شده است. روباه در حکایت‌ها در مقابل سایر شخصیت‌ها نقشی فعال و محوری دارد و سیر تحولی را از شخصیت منفی به مثبت طی می‌کند. در برخی ازکتب قرن ششم با تفاوت‌هایی در شخصیت روباه روبه‌رو می‌شویم. در برخی از حکایت‌ها روباه حیله‌گر و منفعت طلب گاهی به چهره‌ای چاره اندیش، عاقل و فریب خورده تبدیل شده و در برخی مواقع نیز حیله‌گری ناجی می‌شود. این حیوان متاثر از جریان عرفان و تصوف بیشتر به ارزش‌های درونی پی می‌برد؛ همچنین از صورت حیوانی فاصله گرفته و عهده‌دار نقش‌های انسانی مانند وزارت و نگهبانی را عهده دار می شود.

the evolution of the narrative character of the fox in animal stories from the 3rd to the 9th century

the application of fables over time to social and historical places, discourse systems or the creativity of their narrators have been associated with changes and developments in structural components. this article seeks to answer the question of what changes the character of the fox has had in the tales of the 3rd to 9th centuries and what effect this change has had on the story’s narrative.33 anecdotes from 19 books have been selected from the 3rd to the 9th century and analyzed based on the general view of structuralist narratologists especially bermon’s ideas. most of the stories start from a state of imbalance. the fox not only plays an active and pivotal role in the stories, against other characters (rooster, duck, crow, wolf, lion, and snake); but also undergoes a transformation from a negative to a positive personality. in some books of the 6th century, we are faced with differences in the character of the fox, and the cunning and self-interested fox sometimes turns into a resourceful, wise and deceived figure, and sometimes becomes a cunning savior. this animal, influenced by the flow of mysticism and sufism, realizes more inner values; also, he distanced himself from the animal form and took on human roles such as ministry and guarding.keywords: narrative-structuralist, fable, evolution character, fox, claud bremondintroductionallegory in stories is a reflection of the discourse system and dominant thought in the society. the creativity of the narrators creates interesting changes in the narrative according to the discourse space and personal goals and beliefs. according to the author’s class level and the target society, the stories can be a reflection of the court power structure, represent mystical ideas and concepts, or introduce the common people in moral and cultural fields.the animal character represented in the stories undergoes a transformation due to several factors, both in speech and behavior, in relation to other animals or humans in the story, and in the communication of symbolic themes. the fox is one of the most used characters in iranian fables. obviously, this character represented in the course of iranian discourse developments is the same in some of its characteristics and with changes in others.despite numerous researches, the development of animal characters in the historical course has not been discussed so far.