مآخذ نویافتة 75 رباعی از دیوان کبیر مولانا با تکیه بر نزهة المجالس

مصحّح دیوان کبیر مولانا، استاد بدیع‎الزمان فروزانفر و صاحب‎نظران دیگر عقیده  دارند که رباعیات مشترکی میان دیوان کبیر و منابع متقدم وجود دارد. با ردیابی رباعیات منسوب به مولانا در رباعیات گویندگان متقدم، می‎توان به گوشه‎ای از منابع مطالعاتی و سرچشمه‎های ذوقی و فکری مولانا دست یافت. یکی از مجموعه‎های رباعی بازمانده از قرن هفتم، نزهةالمجالس است. این کتاب حاوی 4125 رباعی از سیصد شاعر فارسی زبان است. علاوه بر 40 رباعی مشترک بین دیوان کبیر و نزهةالمجالس که محمد امین ریاحی، در پانوشت نزهةالمجالس به آن اشاره کرده‎ است، 75 رباعی دیگر از این مجموعه را در دیوان کبیر بازیافته‎ایم. سپس این رباعیات را در دواوین و متون ادبی متقدّم جستجو کرده، منابع نویافتة دیگری را برای تعدادی از رباعیات مشترک به دست آورده‎ایم. از مجموع 115 رباعی مشترک نزهة المجالس و دیوان کبیر، در 65 مورد، نام سرایندة رباعی مشخص است که از 38 شاعر به دیوان کبیر راه یافته‎اند. از این میان، سنایی با شش رباعی در صدر است. این رباعیات عیناً و بدون تغییر در دیوان کبیر وارد نشده‎اند؛ بلکه وجه مشترک آن‌ها، از شباهت در چهار مصراع تا شباهت در یک مصراع متغیر است.

Newly found sources of 75 quatrains attributed to Rumi from the Rum’s Divan-e-Kabir based on Nozhat-al-Majales

BadiulZaman Forouzanfar, the editor of Rumi’s DivaneKabir, and other scholars believe that there are common quatrains between Divan Kabir and the early sources. By searching for the quatrains from the early poets in Divane Kabir, one can understand the vast range of Rumi’s study references and the sources of his literary thought. One of the valuable sources of quatrains is the collection of NozhatalMajales, which contains 4125 quatrains from 300 Persian poets. In addition to the 40 common quatrains between DivaneKabir and NozhatalMajales, which Riahi mentioned in the footnote of NozhatalMajales, 75 other quatrains from this collection were found in DivaneKabir. These quatrains were then searched in other Divans and earlier literary works, and as a result, other new sources were obtained for some of these common quatrains. Out of a total of 115 quatrains shared by NozhatalMajales and Divane Kabir, in 65 cases, the name of the poet of the quatrain is clear, which entered DivaneKabir from 38 poets. Among these poets, Sanai is at the top with six quatrains. Not all of these quatrains appeared in the DivaneKabir without change. The similarity of common quatrains varies from similarity in four shutters to similarity in one shutter.