بررسی تطبیقی کاربرد تابو در داستان‌های معاصر فارسی و عربی (با تکیه بر آثاری از مصطفی مستور و زویا پیرزاد و هیفاء بیطار و هانی‌الراهب)

در فرهنگ‌های مختلف، هاله‌ای از نفی‌ها، طردها و به حاشیه‌راندن‌ها گاه دور بخش‌هایی از مفاهیم و عواطف درونی انسان کشیده می‌شود که تحت عنوان تابو یا پرهیزه شناخته می‌شوند. مضامین تابوها شکل‌ها و ابعاد گوناگون از جمله سیاسی، دینی، جنسی و اجتماعی دارند. با وجود ممنوعه بودن تابوها در مناسبات اجتماعی، عرصۀ ادبیات میدانی برای ظهور و بروز مستقیم و غیرمستقیم آنهاست. توجّه به تابوها و انعکاس دادن آنها در متون ادبی، صرف نظر از اینکه در راستای ذات ادبیات است که هنجارهای مرسوم را برای آفرینش‌های خلّاقانه در هم می‌شکند، جنبه‌ای زیبایی-شناختی دارد. برای نشان دادن این جنبه از آثار داستانی معاصر به صورت تطبیقی داستان‌هایی از ادبیات فارسی و عربی؛ یعنی دو نویسنده زن و دو نویسنده مرد از دو زبان و فرهنگ برگزیده‌ایم. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد نویسندگان داستان‌ها در پرداخت شخصیّت‌ها و انتخاب نوع زبان آنها از تابوها استفاده کرده‌اند. در این آثار، زنان داستانی از صورت‌های زبانی غیررکیک و مردان بیشتر از صورت‌های رکیک استفاده می‌کنند. نویسندگان سوری، در بیان تابوها آزادتر و نویسندگان ایرانی محتاط‌‌‌‌‌‌‌‌تر هستند و با بهره‌گیری از شگردهای بلاغی کنایی‌تر سخن می‌گویند. در باب مضامین تابوها نیز می‌توان گفت نویسندگان ایرانی و عربی در امور دینی و اعتقادی چندان تابوشکنی نمی‌کنند. تابوهای رفتاری مانند ذکر مشروبات الکلی و مواد مخدر در همه متن‌ها دیده می‌شود. در حوزۀ تابوهای زنانگی ضمن اینکه همۀ نویسندگان به آنها پرداخته‌اند، در داستان‌های عربی این تابوها وضوح بیانی بیشتری دارند.

a comparative study of the use of taboo in contemporary persian and arabic stories (relying on the works of mustafa mastour, zoya pirzad, haifa bitar and hani el-raheb)

in different cultures, a halo of negations, taboos, and marginalization sometimes draws distant parts of human concepts and inner emotions, known as taboos or prohibitions. taboo themes have various forms and dimensions, including political, religious, sexual, and social. despite the prohibition of taboos in social interactions, the field of literature provides a platform for their direct and indirect emergence. attention to taboos and their reflection in literary texts, regardless of breaking common norms for creative creations, has an aesthetic and cognitive aspect. to demonstrate this aspect of contemporary literary works, we have selected stories from persian and arabic literature; that is, two female and two male writers from two languages and cultures. the research findings indicate that the story writers have used taboos in portraying characters and choosing their language. in these works, female characters use non-standard language forms more often, while male characters use more standard forms. syrian writers express taboos more freely, while iranian writers are more cautious and use more rhetorical devices. regarding taboo themes, it can also be said that iranian and arab writers do not break many taboos in religious and belief matters. behavioral taboos such as mentioning alcoholic beverages and drugs are seen in all texts. in the realm of women's taboos, while all writers have addressed them, these taboos are more explicitly expressed in arabic stories.