تحلیل موضوعی و ترسیم نقشۀ علمی پژوهش‎های مرتبط با حوزۀ اقتصاد مقاومتی

هدف: کتاب‌سنجی ابزاری است که امکان تحلیل انتشارات علمی و استنادات آنها را برای درک الگوها و روندهای پژوهش‌های علمی فراهم می‌کند. این مطالعه ساختار مفهومی پژوهش‎‌های مرتبط با اقتصاد مقاومتی را در پایگاه استنادی پایش علم و فناروی جهان اسلام (isc) بررسی می‌کند و زیرحوزه‌ها و ابعاد مهم مفهوم اقتصاد مقاومتی را شناسایی می‌کند. روش: این پژوهش با استفاده از فنون کتاب‌سنجی و تحلیل هم‌رخدادی واژگان انجام شده است. تعداد 528 مدرک از پایگاه آی‌اس‌سی بررسی شد تا روند پژوهش‌های مربوط به اقتصاد مقاومتی در بازۀ زمانی 12ساله (1402-1391) را شناسایی کنند. از تحلیل خوشه‌ای و نمودار راهبردی برای ترسیم ساختاری مفهومی پژوهش‌های حوزۀ اقتصاد مقاومتی استفاده شده است. یافته‌ها: یازده خوشه در حوزۀ اقتصاد مقاومتی شناسایی شدند که شامل (1) اقتصاد مقاومتی؛ (2) اقتصاد اسلامی؛ (3) شرکت‌های دانش‌بنیان و اقتصاد مقاومتی؛ (4) اقتصاد مقاومتی از منظر مقام معظم رهبری؛ (5) اقتصاد مقاومتی در متون درسی؛ (6) اقتصاد مردم‌محور؛ (7) اقتصاد مقاومتی و تهدیدات خارجی؛ (8) نقش دانشگاه و نخبگان در اقتصاد مقاومتی از منظر مقام معظم رهبری؛ (9) سبک زندگی و اقتصاد مقاومتی؛ (10) فنون ارزیابی و تحلیل نظام اقتصاد مقاومتی و (11) نقش کارآفرینی در اقتصاد مقاومتی هستند؛ علاوه‌براین، با تحلیل محتوای مقالات منتشرشده در بازۀ زمانی 12ساله، موضوعات نوظهور در حوزۀ اقتصاد مقاومتی شناسایی شدند. نتیجه‌گیری: باتوجه‌به خلا پژوهشی تحلیل کتاب‌سنجی در حوزۀ اقتصاد مقاومتی، پژوهش‌های این حوزه بررسی و حوزه‌های موضوعی و انتشارات برجسته شناسایی شد. نتایج این پژوهش می‌تواند به توصیف فهمی جامع از حوزه‌های پژوهش کنونی کمک کند و با شناسایی الگوها و روندهای پژوهشی تصویری جامع از ساختار و پویایی حوزۀ اقتصاد مقاومتی در پژوهش‌های علمی ارائه دهد و مبنایی برای جهت‌دهی مطالعات آینده باشد.

thematic analysis and scientific mapping of resistance economy studies

introductionthe increasing volume of scientific output and research related to the resistance economy has highlighted the need for a thorough and systematic analysis of these studies. this analysis aimed to identify strengths, weaknesses, research gaps, and future directions within the field. conducting thematic analysis and mapping of scientific research in the resistance economy is crucial for revealing research patterns, academic trends, and underexplored areas. this study sought to support policymakers, researchers, and executives in developing and implementing more effective and coordinated policies. given the significance of this topic, the present study aimed to assess the current state of resistance economy research using advanced thematic analysis and scientific mapping techniques, while also proposing strategies to enhance the quality and impact of such research.  materials & methodsthis research utilized bibliometric techniques to analyze scientific literature. data were processed using vosviewer, ucinet, and bibexcel software. the dataset was extracted from the islamic world science citation center (isc) by searching for the keyword resistance economy in the title field. the extracted data covering the past 12 years (2012–2023) comprised 528 documents containing 2,330 author keywords. following extraction, the keywords were standardized and harmonized—for instance, singular and plural forms were unified and acronyms were expanded into full terms. after this standardization process, 1,159 unique keywords remained. for co-occurrence mapping, vosviewer was employed. initially, a symmetric matrix was generated in bibexcel, which was then converted into a correlation matrix with a cut-off point of 3, resulting in a 126x126 matrix where diagonal cells were set to zero. cluster analysis was conducted using the k-means method in vosviewer. discussion of results & conclusionthe strategic diagram highlighted the primary themes identified during this period, notably in quadrant 1: resistance economy (1), lifestyle and resistance economy (9), and the role of entrepreneurship in resistance economy (11). these clusters were cohesive and central to the research domain, while dominating the network. conversely, the cluster focusing on techniques for evaluation and analysis of the resistance economy system (10) held less significance and impact compared to those in quadrant 1. while it remained cohesive, it lacked centrality and represented a smaller, more specialized segment of the field. the emerging and declining areas of the network included clusters, such as knowledge-based companies and resistance economy (3), resistance economy from the perspective of the supreme leader (4), resistance economy in textbooks (5), people-centered economy (6), resistance economy and external threats (7), and the role of universities and elites in resistance economy from the perspective of the supreme leader (8). quadrant 4 particularly highlighted clusters with untapped potential to become mainstream, such as islamic economics (2).the findings also suggested that the aforementioned clusters were gaining prominence, underscoring the need for further research in the resistance economy. this called for policymakers and research planners to prioritize this field within academic and institutional agendas.certain clusters revealed research gaps that require attention in future studies. this research provided a comprehensive map to guide subsequent investigations and strengthen the academic foundation of resistance economy studies. clusters like resistance economy in educational texts and the role of entrepreneurship in resistance economy reflected neglected dimensions that demanded in-depth exploration.