شناسایی و اولویت بندی شاخص های ارزیابی کارایی بانک ها با استفاده از روش تحلیل عاملی و دلفی فازی

بانک‌ها به‌عنوان بازیگران اصلی بازار پول، نهادهای مالی هستند که با جمع‌آوری پس‌اندازها و نقدینگی‌های سرگردان و روانه آن به بخش‌های مهم اقتصادی، روند تولید و رشد اقتصادی را تسریع می‌نمایند. در این موسسات نیز هرگونه تلاشی در جهت ارزیابی کارایی و به طبع آن بهبود بهره‌وری، از جمله اولین اقدامات مهم مدیریتی محسوب می‌گردد که بازدهی کارکرد آنها را بهبود می‌بخشد. اما به دلیل تنوع شاخص‌ها و معیارهای ورودی و خروجی مورداستفاده در تعیین کارایی آنها، لازم است که باتوجه‌به معیارهای معین و مناسبی، این شاخص‌ها شناسایی و مورداستفاده قرار گیرد. ازاین‌رو در این مطالعه با به‌کارگیری یک روش تحلیلی - توصیفی و جمع‌آوری داده‌هایی به روش اسنادی و میدانی برای سال‌های 1399-1394، شاخص‌های موثر بر ارزیابی کارایی بانک‌های تجاری ایران از دیدگاه جمعی از خبرگان و اولویت‌بندی آنها بر اساس تحلیل عاملی و دلفی فازی شناسایی گردید. نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که تعداد 19 عامل اصلی تعیین‌کننده کارایی بانکی قابل‌شناسایی است که در 7 گروه اصلی می‌توان آنها را طبقه‌بندی نمود. این عوامل به ترتیب به عوامل مالی، انسانی، محیطی و جغرافیایی، ساختاری و سازمانی، فیزیکی، فنی و در نهایت نسبت‌های مالی تقسیم می‌شوند که روی‌هم 62.45 درصد از واریانس کل را تعیین می‌نمایند که به‌عنوان موثرترین نهاده و یا ستانده، می-توانند که کارایی بانک‌های تجاری در ایران را تبیین و تعیین نماید.

identification and prioritization of banks' efficiency evaluation indicators using factor analysis and fuzzy delphi method

banks, as key participants in the financial market, play a crucial role in expediting production processes and driving economic growth. they achieve this by gathering savings and idle liquidity, and channeling these resources into vital economic sectors. enhancing efficiency and performance is a primary management objective for these institutions, as it leads to improved productivity. however, given the multitude of indicators and criteria used to assess efficiency, it is essential to identify and employ appropriate indicators based on specific guidelines. this study adopts an analytical-descriptive approach, collecting data from 2014 to 2019 through documentary research and surveys. the goal is to identify the influential indicators for evaluating the efficiency of commercial banks in iran, as determined by a panel of experts. these indicators are then prioritized using factor analysis and the fuzzy delphi method. the findings reveal the existence of 19 key factors that determine bank efficiency, categorized into 7 main groups. these factors encompass financial, human, environmental and geographical, structural and organizational, physical, technical, and financial ratios. together, they account for 62.45% of the total variance and serve as the most significant inputs and outputs that explain and determine the efficiency of commercial banks in iran.