ارزیابی عدالت دسترسی به خدمات شهری با رویکرد ترکیبی فضایی- غیرفضایی(نمونۀ موردی: شهر ارومیه)

بیان‌مسئله: این پژوهش بر اهمیت رویکرد دووجهی به دسترسی خدمات شهری تاکید دارد و نشان می‌دهد تمرکز صرف بر معیارهای فضایی (مانند فاصله و تراکم) بدون درنظرگرفتن ابعاد غیرفضایی (مانند عدالت اجتماعی، نیازهای متنوع کاربران و حقوق مدنی) نمی‌تواند منجر به توزیع عادلانۀ خدمات شهری شود.هدف پژوهش: هدف از این پژوهش ارائۀ مفهوم جدید در عدالت دسترسی با ادغام روش‌های فضایی و غیرفضایی است.روش پژوهش: این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد ترکیبی (فضایی و غیرفضایی) برای تبیین عدالت دسترسی به خدمات شهری در شهر ارومیه پرداخته است. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار gis, geoda و spss استفاده شده است.نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند تفاوت معناداری بین ابعاد فضایی و غیرفضایی دسترسی به خدمات شهری وجود دارد. با توجه به ضریب همبستگی 51/0بین این دو شاخص، تنها 26 درصد از تغییرات دسترسی غیرفضایی توسط عوامل مکانی (دسترسی فضایی) تبیین می‌شود. این نتیجه حاکی از آن است که ویژگی‌های فردی و اجتماعی استفاده‌کنندگان (مانند وضعیت اقتصادی، سن، جنسیت و ترجیحات رفتاری) و همچنین کیفیت و تناسب امکانات، سهمی مهم در تعیین سطح دسترسی عادلانه دارند؛ عواملی که در تحلیل‌های صرفاً فضایی اغلب نادیده گرفته می‌شوند. این یافته‌ها اهمیت درنظرگرفتن هر دو جنبۀ دسترسی فضایی و غیرفضایی را در برنامه‌ریزی شهری برجسته می‌کند.

evaluating the equity of access to urban services: a hybrid spatial-non-spatial approach(case study: urmia city)

problem statement: this research significantly emphasizes the importance of a two-pronged approach to accessing urban services. it demonstrates that a sole focus on spatial criteria (such as distance and density) without considering non-spatial dimensions (such as social equity, diverse user needs, and civil rights) cannot lead to an equitable distribution of urban services.research objective: the aim of this research is to present a new concept of access equity by integrating spatial and non-spatial methods.research method: this study utilized a hybrid approach (spatial and non-spatial) to explain the equity of access to urban services in the city of urmia. the data analysis was conducted using gis, geoda, and spss software.conclusion: the findings of this research indicate a significant difference between the spatial and non-spatial dimensions of access to urban services. with a correlation coefficient of 0. 51 between these two indicators, only 26% of the variations in non-spatial access are explained by spatial factors (spatial access). this result suggests that the individual and social characteristics of users (such as economic status, age, gender, and behavioral preferences), as well as the quality and suitability of the facilities, play a significant role in determining the level of equitable access—factors that are often overlooked in purely spatial analyses. these findings highlight the importance of considering both spatial and non-spatial aspects of access in urban planning.