بازتعریف «فرامکان»: انطباق آرای ابونصر فارابی و اندیشه‌های کریستوفر الکساندر در آفرینش فضای معماری

بیان‌مسئله: خوانش لایه‌های معنایی و معنوی در آثار معماری به‌ویژه معماری سنتی توسط نظریه یا دستگاه‌های نظری معاصر غرب درعین فقدان توجه به آرای حکمای آن زمان پرسش‌پذیر است. بنابراین بازنگری و مطالعات تطبیقی این نظریه‌‌‌ها با یکدیگر و با مصادیق معماری مهم است.هدف پژوهش: بازنگری ظرفیت دستگاه‌‌‌های حکیمانۀ ایرانی- اسلامی در آفرینش مدل‌‌‌های جدید معاصر جهت فهم آثار معماری، هدف اصلی این پژوهش است. همچنین پیشبرد نظریه‌‌های معاصر مانند نظریۀ «کریستوفر الکساندر» برمبنای نظریه‌های ایرانی- اسلامی ازجمله اندیشه‌‌های حکیم «ابونصر فارابی» هدف این پژوهش است تا بتواند درآفرینش و فهم معماری به‌کار رود.  روش پژوهش: روش پژوهش کیفی و مبتنی‌بر مرور متون، تحلیل محتوا، استدلال منطقی ازطریق مقایسه است، به این صورت که پژوهش‌های مرتبط بازخوانی و با جمع‌‌‌بندی مصاحبه‌‌‌ها، کدگذاری داده‌‌‌ها با نرم‌افزار اطلس تی ‌‌آی تحلیل و مدل‌سازی شده است. راهبرد بررسی‌شده با خانۀ ایرانی در طیف کالبدی ‌‌- غیرکالبدی‌ جهت تایید بیشتر تحقق‌ یافته است.نتیجه‌گیری: معماری دانشی با ابعاد نظری، عملی و صناعی است اما فارابی وجوه صناعی علوم را در بخش عملی و نظری احصا کرده است. در نتیجه در صناعت معماری گسترۀ «ریاست بنا» او نظری- صناعی است که با فاز صفر و یک معماری و گسترۀ «بنا» او با عملی- صناعی با فاز دو و سه معماری متناظر است؛ در سطوح اول وجوه کالبدی، عینی و مادی اثر کمتری دارند. در نتیجه جنبه‌‌های معنایی صناعت ریاست بنا بیشتر است. این سطوح با گسترۀ فاضله- غیرفاضلۀ او وجوه هنجاری پیدا می‌کند. در نظریه‌های معاصر (مثل نظریه‌‌های مراکز زندۀ الکساندر یا حس مکان پانتر و کانتر) این سطح و گستره دیده نشده است. در نتیجه مدل معماری فارابی قابلیت بازتعریف «فرامکان» و «فرومکان» را برای واکاوی آثار فراهم می‌‌سازد. بر این مبنا «مرکز» در اندیشۀ کریستوفر الکساندر می‌تواند با مراتب فرا و فرومکان توسعه یابد.

redefining “transspatial”: integrating the philosophies of abu nasr al-farabi and christopher alexander in architectural space creation

problem statement: the interpretation of semantic and spiritual layers in architectural works, especially traditional architecture, through contemporary western theories is often problematic. consequently, the need for a new model arises in relation to architectural practices and examples, to effectively revise and expand upon these existing theories.research objective: the main goal of the article is to examine the potential of iranian-islamic intellectual systems in developing new contemporary architectural models. it aims to advance modern theories such as the theory of “christopher alexander”, along with the ideas of ‘abu nasr al-farabi”, so that they can foster innovation and a deeper understanding of architecture.research method: the research methodology employed in this study is qualitative, relying on comparison, literature review, content analysis, and logical reasoning. relevant research was reviewed, and data from interviews were summarized, coded, and analyzed using atlas ti software. the case study focused on the iranian house, exploring both its physical and non-physical dimensions.conclusion: architecture encompasses theoretical, practical, and craft dimensions. however, al-farabi classified the craft based aspects of sciences into practical and theoretical parts. as a result, in the field of architecture, the scope of his “al-riʾāsat al-binā” is theoretical-crafts, which corresponds to phases zero and one of architecture, and the scope of his “al-bināʾ” is practical-crafts, corresponding to phases two and three of architecture. at the first levels, physical, objective, and material aspects have less impact. as a result, the semantic aspects of “ṣināʿat al-riʾāsat al-binā” are more. these levels find normative aspects in his utopian-non-utopian range. this level and scope are not seen in contemporary theories, such as alexander’s theories of living centers or punter and kanter’s sense of place. as a result, farabi’s architectural model provides the ability to redefine “transspatial” and “ intraspatial” for the analysis of works. on this basis, the “center” in christopher alexander’s thought can be developed with levels of transspatial and intraspatial.