شناسایی مولفه‌های تکتونیک در معماری خانه‌های روستایی جلگۀ شرقی گیلان

بیان مسئله: تکتونیک در معماری، تعادلی پایدار میان ظرفیت‌های طبیعی (توپوگرافی، خاک، مخاطرات) و الزامات فرهنگی-اقلیمی (مصالح بومی، ساختارهای سازه‌ای و بیان هنری) ایجاد می‌کند. با این حال، توسعۀ شتابان شهرنشینی و تغییرات اقلیمی در شرق گیلان، این تعادل دیرینه را برهم زده و دو چالش اساسی پدید آورده است: 1) جایگزینی مصالح ناسازگار با اکوسیستم، 2) فرسایش هویت معماریِ ریشه‌دار در فرهنگ و اقلیم. این چالش ها نه‌تنها پایداری سازه‌ها را تهدید می‌کند، بلکه گسست از دانش سنتیِ همزیستی انسان با طبیعت را تسریع می‌بخشد. ازاین‌رو، شناسایی مولفه‌های تکتونیکِ اثرگذار بر انطباق‌پذیری اقلیمی و اصالت فرهنگی، گامی ضروری برای بازیابی این تعادل و حفاظت از میراث معماری منطقه است.هدف پژوهش: این پژوهش با هدف، شناسایی مولفه‌های تکتونیک اثرگذار بر معماری خانه‌های روستایی شرق گیلان و بررسی تعامل آنها در حفظ هویت معماری بومی صورت گرفته است و به دنبال پاسخ به این سوالات است که مولفه‌های اثر گذار تکتونیک در معماری روستایی جلگۀ شرق گیلان کدام‌اند؟ ارتباط فضایی بناها با یکدیگر چگونه است؟ و مصالح به کار رفته در فضای روستایی این منطقه چیست؟روش پژوهش: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده‌های میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای به تجزیه و تحلیل بناها پرداخته شده است.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مولفه‌های کالبدی و معنایی به‌صورت هم‌افزا در تکتونیک معماری خانه‌های شرق گیلان نقش ایفا می‌کنند. در مولفۀ کالبدی، استفادۀ گسترده از مصالح بومی مانند چوب، کاهگل و سنگ، ساختارهایی مقاوم در برابر رطوبت و تغییرات اقلیمی ایجاد کرده است. که هم پایداری زیست‌محیطی و هم مزایای اقتصادی را تضمین می‌کند. فرم‌های معماری از جمله سقف‌های شیب‌دار، دیوارهای عایق و فضاهای باز ایوان‌ها، با هدف بهینه‌سازی شرایط محیطی، تسهیل تهویۀ طبیعی، ایجاد هماهنگی فضایی، حفظ پیوستگی با طبیعت و افزایش کارایی طراحی شده‌اند. از سوی دیگر، در مولفۀ معنایی، فرم‌ها و جزئیات معماری به‌عنوان نمادهای فرهنگی و اجتماعی عمل کرده و هویت محلی را تقویت می‌کنند.

identifying tectonic components in the architecture of rural houses in the eastern region of gīlān

problem statement: tectonics in architecture contributes to maintaining a stable balance between natural capacities (e.g. topography, soil, hazards) and cultural-climatic requirements (e.g.vernacular materials, structural structures, and artistic expression). however, the accelerated development of urbanization and climate change in the eastern region of gīlān have upset this long-term balance and caused two fundamental challenges: 1) substitution of ecosystem-incompatible construction materials; 2) annihilation of architectural identity rooted in culture and climate. these challenges not only threaten structural sustainability but also accelerate the disconnection from traditional knowledge of human-nature symbiosis. therefore, identifying the tectonic components that affect climatic adaptability and cultural authenticity is an essential step to reestablish this balance and protect the architectural heritage of the region.research objective: this research attempts to identify the tectonic components influencing the architecture of rural houses in eastern gīlān and to examine how their interactions preserve the identity of local architecture. this study seeks to answer these questions: what are the tectonic components affecting the rural architecture of the eastern gīlān region? what are the spatial relationships of the buildings to each other? and what materials are used in the rural space of this region?research method: the research is descriptive-analytical employing field data and literature review to analyze the buildings.conclusion: the research results show that physical and semantic components play a synergistic role in the architectural tectonics of houses in the eastern region of gīlān. in terms of physical components, the extensive use of local materials such as wood, kahgel (a mixture of mud and straw), and stone has created structures that withstand moisture and climate change, which ensures both environmental sustainability and economic benefits. architectural forms, including sloping roofs, insulated walls, and open spaces of verandas, have been designed to optimize environmental conditions facilitating natural ventilation, creating spatial harmony, and maintaining continuity with nature. increasing efficiency in terms of semantic components, architectural forms, and details act as cultural and social symbols and strengthen local identity.