اینستاگرام و هویت ازدست‌رفته: مطالعه‌ای بر نمای بناهای مسکونی تهران (مطالعۀ موردی: محلات هروی، اقدسیه و فرجام غربی)

بیان مسئله: نماهای ساختمان‌های مسکونی در تهران به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین عناصر هویت شهری، در سال‌های اخیر تحت‌تاثیر دو نیروی متضاد جهانی‌شدن و نفوذ گستردۀه پلتفرم‌های دیجیتال مانند اینستاگرام قرار گرفته‌اند. این دو نیرو، در کنار هم، دگرگونی‌های عمیقی را در چهرۀ شهر ایجاد کرده‌اند.هدف پژوهش: بررسی نقش اینستاگرام در ترویج میراث معماری ایرانی و افزایش آگاهی عمومی در خصوص طراحی‌های نمای بناهای مسکونی در کلانشهر تهران با تاکید بر کاهش پراکندگی بصری و جلوگیری از فرسایش فرهنگی، انجام شده است. روش پژوهش: به‌منظور دستیابی به این هدف، از رویکردی کیفی استفاده شده است. در مطالعۀ فرعی نخست شش نمای مسکونی در محلات هروی، اقدسیه و فرجام غربی کلانشهر تهران از طریق مشاهدات تصویربرداری و مصاحبه‌های تخصصی با پنج کارشناس بررسی نقادانه شدند. سپس با انجام یک مرور سیستماتیک روی 21 مقالۀ علمی معتبر، ضمن بررسی مطالعات بین‌المللی در زمینۀ تاثیر رسانه‌های اجتماعی بر معماری، به تحلیل چالش‌های حفظ هویت فرهنگی و استراتژی‌های ترویج میراث معماری در مقیاس کلان پرداخته شد. در ادامه، به‌منظور بومی‌سازی یافته‌های پژوهش، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته‌ای با هشت نفر از خبرگان حوزه‌های معماری، علوم رسانه و جامعه‌شناسی انجام شد. نتیجه‌گیری: یافته‌های زیرمطالعه نخست نشان داد که نمای بناهای مسکونی در محلات مورد مطالعهُ تنوع بسیار زیادی از نظر سبک و رویکرد طراحی دارند. این پراکندگی شدید، نشان‌دهندۀ وجود اولویت‌های زیبایی‌شناختی متضادی است که از یک سو، طراحی‌های بصری خیره‌کننده و تحت‌تاثیر الگوریتم‌های دیجیتال را به نمایش می‌گذارند و ازسوی‌دیگر، به زیبایی‌شناسی جهانی‌شده‌ای گرایش دارند که اغلب فاقد ریشه در فرهنگ و تاریخ محلی است. نادیده‌گرفتن اصول طراحی سازگار با اقلیم، این تضاد را تشدید و شکاف عمیقی میان طراحی معاصر نماها و میراث غنی معماری تهران ایجاد کرده است. همچنین، نتایج زیرمطالعۀ دوم نشان داد که اینستاگرام، به‌عنوان یک پلتفرم اجتماعی پرطرفدار در ایران، تاثیر قابل توجهی بر شکل‌گیری نماهای معماری در تهران دارد. از یک سو، الگوریتم‌های این پلتفرم اغلب به همگن‌سازی بصری و رواج سبک‌های طراحی یکنواخت کمک می‌کنند. ازسوی‌دیگر، اینستاگرام پتانسیل بالایی برای ترویج شیوه‌های معماری پایدار و همسو با فرهنگ و محیط زیست دارد.

instagram and the lost identity: a study of residential facades in tehran (case study: heravi, aghdasieh, and western farjam neighborhoods)

problem statement: residential building facades in tehran, key elements in shaping the city’s urban identity have, in recent years, been subjected to the opposing forces of globalization and the pervasive influence of digital platforms such as instagram. together, these forces have led to profound transformations in the visual character of the city.research objective: this study aims to investigate instagram’s role in both promoting iranian architectural heritage and enhancing public awareness regarding residential facade design in tehran. the goal is to explore strategies that reduce visual fragmentation and prevent cultural erosion in the city’s built environment.research method: a qualitative research approach was employed. the initial phase involved a critical analysis of six residential facades located in tehran’s heravi, aghdasieh, and western farjam neighborhoods. this was conducted through on-site visual observations and expert interviews with five architecture professionals. subsequently, a systematic literature review was carried out, analyzing 21 scholarly articles to examine the global impact of social media on architectural identity and to evaluate strategies for preserving cultural heritage at a metropolitan scale. to contextualize the findings locally, eight semi-structured interviews were conducted with experts in architecture, media studies, and sociology.conclusion: the first phase of the study revealed a significant diversity in architectural styles and design approaches among the analyzed facades. this pronounced fragmentation reflects conflicting aesthetic preferences: on one hand, designs influenced by visually striking digital trends; on the other, globalized aesthetics often detached from local cultural and historical roots. the neglect of climate-responsive design principles further exacerbates this conflict, deepening the disconnect between contemporary facade design and tehran’s architectural heritage. the second phase demonstrated that instagram, as a highly influential platform in iran, plays a notable role in shaping architectural trends in tehran. while its algorithms contribute to the visual homogenization of facades by promoting uniform design trends, the platform also holds considerable potential to disseminate sustainable, culturally aligned architectural practices.