تحلیل مضامین سیاسی- اجتماعی فیلم «عنکبوت»

هر یک از آثار سینمایی، برسازندۀ ساختاری معنایی است که بر پایه برخی قواعد و هنجارها و در پیوندی وثیق با زمینه‌ای اجتماعی، جهان خاص خود را خلق و روایت می‌کند و می‌توان با استفاده از تکنیک‌های متنوع تحلیل کیفی، با واسازی عناصر آن، ساختار معنایی جهان برساخته‌اش را آشکار، فهم و تفسیر کرد. در خصوص آثار سینمایی که بر اساس داستان‌هایی واقعی ساخته شده‌اند، ویژگی ناظر بر بازنمائی عناصر برسازندۀ زیست اجتماعی جامعه‌ای که داستان در بستر آن شکل گرفته است بیش از سایر انواع روایت قابل مشاهده و پیگیری است. در این پژوهش تلاش شده است مبتنی بر تکنیک تحلیل مضمون، روایت فیلم «عنکبوت» از پدیدۀ سعید حنایی، قاتل زنجیره‌ایِ کارگران جنسی شهر مشهد در سال‌های 1379-1380 - معروف به قاتل عنکبوتی- موضوع واسازی قرار گیرد تا آشکار شود روایت این فیلم چه تصویری را بر این واقعیت بار کرده است‌، بازتاب‌دهندۀ چه ارزش‌هایی است و چه نسبتی با ارزش‌ها و هنجارهای گفتمان‌های رسمی و مسلط در سپهر اجتماعی ایران امروز برقرار می‌کند. با استفاده از چارچوبی مفهومی، متشکل از مفاهیم بازنمائی، ساختار معنایی، نشانه‌شناسی و سلسله‌مراتب جنسیت و با کاربست روش تحلیل مضمونی، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد:1)سعید در جامعه در حال گذار ایران که در آن ارزش های سنتی در حال جابه جایی با ارزش های مدرن است، رنجور و آشفته است. او روسپیان را عامل فساد، نجس، و غیر انسان می داند؛ 2) در برابر تغییر ارزش های مسلط، بر پایه آموزه های ساختار معنایی ای که به آن متعلق است، دست به کنشی فعال و تهاجمی می زند و با ارتکاب قتل، به خود معنا و نقش بخشیده و با تایید اجتماعی ای که از جامعه می گیرد، از خود تصور یک قهرمان می سازد؛ 3) بر خلاف خوانش رسمی حکومت از پدیده سعید حنایی، در فیلم، نه به عنوان یک روان پریش، بلکه به عنوان عاملی متعهد به ساختارهای معنایی مسلط معرفی می شود؛ 4)توزیه سلسله مراتبی منابع، از شکل گیری دو قطبی آشکار در جامعه جلوگیری می کند و در چنین توزیعی، روابط برتر و فرودست در بین زیردستان نیز حاکم است. مادر بزرگ، به عنوان یک زن سنتی در این سلسله مراتب، نسبت به زن مدرن(عروس خانواده) جایگاه برتری دارد؛ بنابراین، از ارزش های مسلط حمایت می کند؛ 5) اگر ساختارهای معنایی سنتی در قالب حکومت های مدرن تجلی پیدا کند، پارادوکس های ابزاری بودن حکومت مدرن با حفظ ارزش ها و هنجارهای سنتی، چالش هایی را ایجاد می کند که پدیده سعید حنایی نمونه ای از آن است.

analysis of the social-political themes of spider movie

introductionevery movie constructs a meaning structure that narrates its own world based on rules and norms based on its social context and by using various techniques of qualitative analysis and deconstructing its elements could be analyzed, understood and interpreted. regarding the movies that are based on real stories, the characteristic of the representation of socialelements is more visible and traceable than other types of narration. the movie spider is a story about the period when saeed hanai, known as the spider killer, killed sixteenfemale sex workers in mashhad between 1379 and 1380. what could be the social foundations and factors of the formation of such a chain of murders with impersonal motives is an issue that can be followed in its narrative in the form of a movie. in thisresearch, based on the technique of thematic analysis, the narration of the movie spider from saeed hanai's phenomenon has been deconstructed in order to reveal what image thenarration of this movie has imposed on this reality, reflecting what values and what relationship it establishes with the values and norms of the official and dominant discourses in the social sphere of iran. the conceptual framework of this research is a combination of the concepts of representation, semiotics, meaning structure and gender hierarchy.