جایگاه مصلحت عمومی و رضایت مردم در زمامداری ایرانی (مطالعۀ موردی کتیبه‌ها و متون کهن ایران)

پژوهش حاضر بر آن است تا برخی کتیبه‌ها و به‌ویژه متون کهن ایران را از منظر آیین زمام‌داری بازخوانی کند.وارسی متون کهن نشان می دهد مسئلۀ زمام‌داری در ایران باستان گرچه بر محور اقتدارگرایی و نبود مشارکت مردم استوار بود اما در آیین زمام‌داری ایرانی، بحث خیر عمومی یا صلاح عامه از منزلت خاصی برخوردار بود. همچنین دوام زمام‌داری منوط به در نظر داشتن صلاح حال مملکت بود و در این میان، دادگری به‌مثابۀ فضیلتی مهم، سنجه‌ای استوار برای التفات زمام‌داری به مصلحت اهالی مملکت انگاشته می‌شد. بدین‌قرار، این پژوهش در پی بررسی این پرسش است که مسئلۀ زمام‌داری در کتیبه‌ها و متون کهن ایران چه جایگاهی داشت و آیین‌ زمام‌داری بر چه شالوده‌هایی استوار بود؟ در برابر چنین پرسشی، ضمن در پیش نهادن روش تحلیل محتوا برای بازخوانی مهم‌ترین کتیبه‌ها و متون تاریخی، این فرض از دِل متون تاریخی برمی‌آید که زمام‌داری سیاسی ایران به‌منزلۀ بحثی مهم، بر اساس سه شالودۀ اقتدارگرایی، وحدت فراگیر و مراعات مصلحت عامه استوار بود و گرچه مردم نقشی در مشروعیتِ سیاسی زمام‌داران نداشتند اما، بنا بر متونِ کهن، زمام‌داری ایرانیان باستان التفات خاصی به رضایت مردم یا تامین مصالح عامه به‌ویژه فضیلت دادگری داشت. همین امر منجر به مهار خودکامگی خودسرانه و تعدیل ساخت مطلقۀ قدرت می‌شد. در حقیقت، با تمایز اقتدارگرایی از استبداد یا خودکامگی، می‌توان خوانش سیاسی از متون تاریخی را معطوف به این امر دانست که نوع زمام‌داری که در متون تاریخی صورت‌بندی می‌شد، در هواخواهی از اقتدارگرایی و نکوهشِ استبداد و خودکامگیِ خودسرانه بود.

the role of public interest and popular consent in iranian governance(a case study of ancient iranian inscriptions and texts)

introductionthe inscriptions and ancient texts of iran, reminders of its ancient past, address a variety of issues and raise important discussions that can be reinterpreted in light of differenttopics and concerns. in this discourse, the issue of governance is the central focus. we will consider how the iranians governed their vast territory and the foundations upon which their governance rested. the reinterpretation of ancient texts sheds light on our understanding of governance during that historical period. the principles of governance, or the ways of managing societal affairs, have always been of paramount importance iniranian history. the oldest historical texts of iran attest to this claim, and a careful examination of these works reveals the significance of governance, strategic planning, and the concern for organizing society.the role of governance in the historical texts of ancient iran is such that, in addition to reflecting on how society was administered, thought was also given to the survival andcontinuation of governance. a reading of these texts from the perspective of the principles of governance reveals that the dangers of tyranny were considered, and in the most important historical texts of iran, justice was praised and tyranny was condemned. the continuation of governance also depended on the observance of certain virtues to achieve collective satisfaction. although the spirit of authoritarianism in ancient iranianpolitics is discussed in many studies, this authoritarianism and its modalities should be considered more deeply. such a rereading and reinterpretation does not intend to generalize a general verdict or a single pattern to the history of iran. it is also notpossible or advisable to apply a uniform assumption, judgment, and intellectual framework to all the rulers of ancient iran. what is important as a research issue and topic is the existence of deep-seated components related to the system of governance,which cannot be neglected.