شناسایی و اعتباریابی ابعاد و مولفه‌ها و ارزیابی میزان اعمال رهبری اخلاقی مدیران دانشگاهی از دیدگاه اعضای هیات علمی دانشگاه

هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اعتباریابی ابعاد و مولفه‌های رهبری اخلاقی مدیران دانشگاهی و بررسی وضعیت رهبری اخلاقی مدیران دانشگاهی در واحدهای جامع دانشگاه آزاد اسلامی کشور، در سال 96-1395 صورت گرفته است.مواد و روش‌ها: پژوهش با رویکرد ترکیبی (کیفی و کمی) انجام شد. به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات در بخش کیفی پس از مطالعه منابع موجود مرتبط با موضوع پژوهش، 25 نفر از مدیران دانشگاهی در واحدهای آموزشی، فرهنگی و دانشجویی با روش شبکه متخصصان و به‌صورت هدفمند انتخاب و از آنان مصاحبه با روش نیمه ساختارمند به عمل آمد. در بخش کمی، با استفاده از نتایج حاصل از مصاحبه‌ها و مطالعه منابع، پرسشنامه رهبری اخلاقی مدیران دانشگاهی، تدوین گردید. پرسشنامه پس از تدوین به‌صورت آزمایشی بین اعضای هیات علمی اجرا گردید. به‌منظور بررسی اعتبار پرسشنامه از تحلیل عاملی و جهت بررسی پایایی از شاخص‌های ضریب آلفای کرونباخ و قابلیت اعتماد ترکیبی استفاده گردید. برای محاسبه شاخص‌های فوق از رویکرد مدل‌سازی معادله ساختاری واریانس محور و نرم‌افزار smart pls استفاده شد. پرسشنامه تدوین‌شده بین400 نفر از اعضای هیات علمی واحدهای جامع دانشگاه آزاد اسلامی کشور که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای از واحدهای جامع دانشگاهی در نواحی شمالی، جنوبی، شرقی، غربی و مرکزی کشور، انتخاب شدند، توزیع و میزان سبک رهبری اخلاقی ادراک‌ شده مدیران دانشگاهی، اندازه‌گیری شد. نتایج با استفاده از آزمون t تک متغیره مورد تحلیل قرار گرفت. بحث و نتیجه‌گیری: با تحلیل داده‌های کیفی چهار بعد رهبری اخلاقی و مولفه‌های مربوط به آنان برای مدیران دانشگاهی تنظیم گردید و اعتباریابی آن‌ها در بخش کمی انجام شد که آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی چهار بعد بیشتر از 88/. بود و معیار روایی همگرا برای چهار بعد بیشتر از 59/. بود که نشان از همبستگی سازه رهبری اخلاقی مدیران دانشگاهی با ابعاد خود داشت. این ابعاد عبارت‌اند از: بعد سازمانی، بعد بین فردی (مدیریت و اعضای هیات علمی، مدیریت و دانشجویان و مدیریت و کارکنان)، بعد اجتماعی و بعد فردی. نتایج اجرای آزمون t تک متغیره نشان داد که از نظر اعضای هیات علمی، میانگین نگرش اعضای هیات علمی در هر چهار بعد بیشتر از حد متوسط، نمره (3) و نزدیک زیاد، نمره (4) بوده است. نتایج این پژوهش نشان داد چهار بعد مهم و در ارتباط با هر بعد هم مولفه‌هایی برای رهبری اخلاقی مدیران دانشگاهی وجود دارد که برای ارزیابی میزان اعمال سبک رهبری اخلاقی مدیران دانشگاهی از آن‌ها می‌توان بهره گرفت. دانشگاه به‌عنوان یک مرکز پژوهشی و آموزشی در تعامل با دانشجو، استاد، کارکنان و جامعه باید اخلاقی باشد؛ از این‌رو، بیش از هر سازمان دیگری نیازمند اعمال سبک رهبری اخلاقی است. رسالت اصلی مدیران آموزش عالی، کمک به رفع مشکلات جامعه و تربیت شهروندان توانمند، کارآمد و متعهد جهت خدمت به کشور است که این هدف، از طریق اعتقاد و پایبندی آنان به مجموعه‌ای از اصول و قواعد اخلاقی مورد پذیرش جامعه دانشگاهی محقق می‌شود. وظیفه مدیران دانشگاهی تدارک محیطی است که کارکردهای اصلی دانشگاه به‌طور اخلاقی درآن محیط انجام شود؛ لذا، اتخاذ تصمیمات آنان در ارتباط با ابعاد ساختاری و سازمانی دانشگاه نظیر تدوین قوانین و مقررات، عزل و نصب افراد، استفاده از سیاست‌های تشویقی و تنبیهی مناسب، چگونگی استفاده از منابع سازمانی، نحوه سلوک و رفتار آنان با دانشجویان، اعضای هیات علمی، کارکنان و افراد جامعه الزام‌های اخلاقی و رفتاری فراوانی را ایجاب می‌نماید که مدیران دانشگاهی باید به آن توجه نمایند.