امکان نبوت و وحدت سریانی وجود؛ راه برون رفت از دئیسم (deism)

در نوشتار می‌کوشم نشان ‌دهم که تبیینِ «تباینی» و «سنخی» از تشکیکِ وجود، در مسئلۀ «رابطۀ حق و خلق»، به دئیسم منتهی می‌شود؛ نگرشِ دئیستی، امکانِ تدبیرِ الهی را نفی می‌کند و در نتیجه، اصلِ نبوت را بی‌معنا می‌سازد. ازاین‌رو، با بررسیِ انواعِ تمایزها در فلسفه اسلامی، نشان می‌دهم که تنها خوانشِ وحدتِ سریانیِ وجود می‌تواند راه برون‌رفت از دئیسم باشد؛ زیرا وحدتِ سریانی، وجود را پیوسته و ساری از خالق تا مخلوق می‌داند و بر پایۀ این نگرش، شرط امکان صدورِ وحی و ارسالِ نبی فراهم می‌شود. بنابراین، پذیرش وحدت سریانی وجود، پیش‌فرض تحقق نبوت در فلسفۀ اسلامی است.

the possibility of prophethood and the serial unity of existence: a way out of deism

in this paper, i argue that differential and analogical interpretations of tashkīk (the gradation of being) concerning the relation between al-ḥaqq (the creator) and the created world inevitably lead to deism. the deistic outlook denies divine providence and, consequently, renders the very principle of prophethood meaningless. by examining the various modes of distinction recognized in islamic philosophy, i show that only the interpretation grounded in the sariyānī unity of existence can provide a genuine alternative to deism. for the sariyānī unity conceives of being as continuous and all-pervasive—from the creator to creation—and on this basis, the possibility of revelation and the sending of prophets becomes intelligible. thus, the affirmation of the sariyānī unity of existence serves as a necessary precondition for the realization of prophethood within islamic philosophy.