تحلیل تطبیقی معرفت‌شناسی وحی در شریعت اسلام و واقع گرایی ایمانی توماس آکویناس در مسیحیّت

در همۀ ادوار تاریخ، سنّت ایمان‌گروی در اندیشۀ بشری دامنۀ گسترده‌ای داشته و در آن به موضوع ایمان دینی و ایمان خارج از گسترۀ شریعت پرداخته شده است. قدّیس آکویناس، ایمان را اطمینان نظری به این که خدا وجود دارد تعریف کرده است. در مدل معرفت‌شناختی ایمانی آکویناس، متعلّق نهایی ایمان، واقعیّت نخستین نامرکّب و غیرگزاره‌ای یعنی خداوند است و تعهّدِ همراه با عشق و جهت‌گیری بنیادی به سمت امر الهی، سرسپارانه اما نجات‌بخش است. علّت تصدیق اصول اعتقادی گزاره ای این است که حجّیت آن از سوی خداوند وحی شده است.فیلسوفان متالّه مسلمان که هر دو وجه عملی و نظری وحی الهی را استوار می دانند این دیدگاه را پذیرفته اند. اطمینان بخشی ایمان در مکتب فلسفی آکویناس، ناشی از همانندی آن با یقینی بودن معرفت است. آکویناس در ذهن خود نوعی پیش فرض ایمانی مبتنی بر جهان شمولی لطف الهی داشته است و مبنای تعریف او ایمانِ از پیش موردِ قبول واقع شده است. نقد وارد بر نگرش او این است که باور به وجود خداوند، خود از جنس ایمان است و نه مقدّمه‌ای بر ایمان، تا بر اساس عقل در پیِ اثبات آن باشیم. تفاوت روش‌شناختی قرآن کریم با مدل آکویناس این است که تعریف ایمان در ُمصحف کریم مصرّح نیست، زیرا قرآن به مفهوم لفظی نمی پردازد و با تبیین خصوصیّات و نشانه های حقیقتِ ایمان، انسان را به فهمی راستین از ایمان رهنمون می شود. گوهر ایمان از امور مادّی و عینی نیست که بتوان مصداقی از آن را پیش‌روی شنونده نهاد؛ بلکه چنین گوهری، مفهومی انتزاعی و معنوی است که با انگاره‌سازی می‌توان آن را به ذهن مخاطب القا کرد. محتوا و ظاهر وحیِ ناب، مورد تاییدِ ادلّۀ عقلی است و از زاویۀ اندیشه و خِردورزی، علمِ مُنصف و برکنار از تعصّب و جانبداری، دیدگاه وحیانی ایمان را پشتیبانی می‌کند.

a comparative analysis of the epistemology of revelation in islamic law and the faith realism of thomas aquinas in christianity

throughout history, the tradition of faith has had a wide reach in human thought, addressing the issue of religious faith and faith outside the scope of the law. saint aquinas defined faithas the theoretical certainty that god exists. in aquinas's epistemological model of faith, the ultimate object of faith is the uncompounded, non-propositional first reality, god; and thecommitment accompanied by love and fundamental orientation towards the divine is submissive but salvific. the reason for affirming propositional doctrinal principles is that theirvalidity is revealed by god. muslim theologians, who consider both practical and theoretical aspects of divine revelation to be solid, have accepted this view. the assurance of faith inaquinas' philosophical school comes from its similarity to the certainty of knowledge. aquinas had in mind a kind of faith premised on the universality of divine grace, and the basisof his definition is presupposed faith. the criticism of his view is that belief in the existence of god is itself a form of faith and not a prelude to faith, which we should seek to prove basedon reason. the methodological difference between the holy quran and aquinas' model is that the definition of faith is not explicit in the quran, because the quran does not deal withthe literal meaning and, by explaining the characteristics and signs of the truth of faith, it guides man to a true understanding of faith. the essence of faith is not a material andobjective matter that can be presented to the listener; rather, such an essence is an abstract and spiritual concept that can be instilled in the mind of the listener through imagery. the contentand appearance of pure revelation are confirmed by rational evidence, and from the perspective of thought and reason, fair science, free from prejudice and bias, supports therevelational perspective of faith.