برهان شرط‌ بندی پاسکال در بوته نقد: بررسی ابعاد معرفت‌شناختی، اخلاقی و متافیزیکی در فلسفه دین

برهان شرط‌ بندی پاسکال از استدلال‌های شاخص در فلسفه دین است که با تکیه بر محاسبه عقلانی سود و زیان، باور به خدا را به‌عنوان گزینه‌ای موجه معرفی می‌کند. مبنای آن بر این فرض استوار است که حتی با احتمال اندک وجود خدا، باور به او از منظر منفعت نهایی، معقول‌ترین راهبرد است؛ زیرا سود احتمالی آن نامتناهی و زیان عدم باور، سنگین و جبران‌ناپذیر خواهد بود. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی‌‌مفهومی و ارزیابی انتقادی، ظرفیت‌ها و محدودیت‌های این برهان را در سه بُعد معرفت‌شناختی، اخلاقی و متافیزیکی بررسی می‌کند. در بُعد معرفت‌شناختی، تمایز میان باور و ایمان نشان می‌دهد که پاداش اخروی بر ایمان مترتب است، نه بر باور، و باور نیز به‌مثابه حالت ذهنی، امری غیراختیاری است و نمی‌تواند صرفاً بر مبنای محاسبه سود شکل گیرد. از منظر اخلاقی، پذیرش دین بر پایه مصلحت‌جویی می‌تواند به بی‌صداقتی و ریا بینجامد. در بُعد متافیزیکی نیز مسئله خدایان متعدد و تنوع ادیان، اعتبار این برهان را مخدوش می‌سازد. نتیجه آنکه برهان شرط‌ بندی پاسکال بیش از آنکه اقناع‌کننده نامومنان باشد، نقش تقویتی برای باورهای پیشین دارد و به‌عنوان مبنای شکل‌گیری باور دینی کفایت لازم را ندارد.

pascal's wager under critical review: an examination of epistemological, ethical, and metaphysical dimensions in philosophy of religion

pascal’s wager is one of the prominent arguments in the philosophy of religion that, by relying on a rational calculation of cost and benefit, presents belief in god as a justified and reasonable option. the argument is based on the assumption that even if the probability of god’s existence is low, belief in him remains the most rational strategy from the perspective of ultimate benefit since its potential gain is infinite while the loss of disbelief is grave and irreparable. this study, through an analytical–conceptual and critical approach, examines the capacities and limitations of this argument in three dimensions: epistemological, ethical, and metaphysical. in the epistemological dimension, the distinction between belief and faith shows that the promise of salvation is linked to faith rather than belief, and belief, as a mental and cognitive state, is essentially involuntary and cannot be genuinely formed merely on the basis of pragmatic calculation. ethically, adopting religion out of self-interest may lead to insincerity and hypocrisy. metaphysically, the problem of many gods and religious pluralism undermines the validity of the argument. the study concludes that pascal’s wager, rather than convincing non-believers, primarily reinforces pre-existing faith commitments and lacks sufficient force as a foundational justification for religious belief.