بررسی مقایسه‌ای مفهوم سعادت در نسبت اخلاق و دین از منظر ابوالحسن عامری و علامه طباطبایی

مفهوم «سعادت» به ‌عنوان غایت نهایی حیات انسانی، جایگاه مهمی در فلسفه اسلامی دارد و در پیوندی عمیق با اخلاق و دین معنا پیدا می‌کند. در این میان، علامه طباطبایی و ابوالحسن عامری، دو متفکر برجسته اسلامی، هر یک از منظر خاص خود به تبیین این مفهوم پرداخته‌اند. پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی و روش تحلیلی توصیفی، به بررسی و مقایسه دیدگاه این دو فیلسوف درباره نسبت سعادت با اخلاق و دین پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که علامه طباطبایی، سعادت حقیقی را در رسیدن به مراتب توحید، معرفت شهودی به خداوند و تهذیب نفس می‌بیند و اخلاق و دین را نه صرفاً ابزار، بلکه ارکان اصلی این مسیر معرفی می‌کند. در مقابل، ابوالحسن عامری، با تاکید بر عقل عملی و نظم اجتماعی، اخلاق و دین را چارچوب‌هایی ضروری برای تحقق عدالت اجتماعی و حیات فاضله می‌داند و معتقد است که بدون التزام به قانون دینی و فضائل اخلاقی، سعادت فردی و جمعی امکان‌پذیر نخواهد بود. بررسی تطبیقی این دو رویکرد نشان می‌دهد که هر دو متفکر، سعادت را بدون اخلاق و دین غیرقابل تحقق می‌دانند، اما در روش و مبانی، تفاوت‌های اساسی دارند. این پژوهش، با روشن ساختن این تفاوت‌ها و اشتراکات، زمینه‌ای برای بازخوانی مفهوم سعادت اسلامی و طراحی الگوهای تربیتی و اخلاقی متناسب با نیازهای معاصر فراهم می‌کند.

comparative study of the concept of happinessin relation to ethics and religion from the perspectives ofabu al-hasan al-amiri and allameh tabataba’i

the concept of happiness (saʿāda) as the ultimate goal of human life holds a significant place in islamic philosophy, where it is deeply intertwined with ethics and religion. in thiscontext, two prominent islamic thinkers, allameh tabataba’i and abu al-hasan al-amiri, have each articulated distinct perspectives on the nature of happiness. this study adopts acomparative approach and utilizes an analytical-descriptive method to examine and contrasttheir views regarding the relationship between happiness, ethics, and religion. the findingsindicate that allameh tabataba’i regards true happiness as the attainment of levels of tawhid(divine unity), mystical knowledge of god, and self-purification. he presents ethics andreligion not merely as tools, but as essential pillars in this spiritual journey. in contrast, abual-hasan al-amiri emphasizes practical reason and social order, viewing ethics and religion asnecessary frameworks for the realization of social justice and the virtuous life. he maintainsthat without adherence to divine law and moral virtues, individual and collective happiness isunattainable. the comparative analysis of these two approaches reveals that both thinkersconsider happiness inseparable from ethics and religion, though they differ fundamentally intheir methods and philosophical foundations. by clarifying these similarities and differences, the present study provides a basis for revisiting the islamic concept of happiness and designing ethical and educational models suited to contemporary needs.