تحلیل سیستمیِ فرایند تعادل در اجزای ساختاری بناهای تاریخی؛ مورد مطالعه: تحلیل گرافیکی تاق چهاربخش

رفتار بناهای تاریخی به‌سادگی قابل پیش‌بینی نیست و یکی از راه‌های درک بهتر این رفتار، در نظر گرفتن آن همچون یک سیستم پیچیده است. در نظریۀ سیستم‌های پیچیده به پدیده‌ها، لایه‌لایه نگاه می‌شود و تمرکز بر روابط میان اطلاعات است. سیستم‌ها با ماهیت‌ متفاوتِ فرایندهایشان در هر لایه، الگوی رفتاری خاصی را بروز می‌دهند که از هم‌افزایی این لایه‌ها، رفتارِ کلِ سیستم پیش‌بینی ‌پذیر می‌شود. از دریچۀ این نظریه، رفتار در بنای تاریخی مفهوم جامع‌تری را در بر می‌گیرد و تنها شامل سازه نمی‌شود. ازسویی دیگر، پیشینۀ تحلیلِ سازه در بناهای تاریخی نشان از اهمیت هندسه در حفظِ تعادل بنا دارد؛ درحالی‌که ابزارهای ماشینی که امروزه متداول هستند، از اصول دیگری در تحلیل‌های خود استفاده می‌کنند و به‌دلیل داشتنِ پیش‌فرض‌های ساده‌انگارانه، نتایج قابل اطمینانی هم ارائه نمی‌دهند. در این مقاله، با تبیین چارچوب مفهومی برای شناخت یک بنای تاریخی براساس نظریۀ سیستم‌های پیچیده، استدلال می‌شود که تحلیلِ رفتار در یک بنای تاریخی ازسویی منوط به بررسی فرایندهایِ لایه‌هایِ متفاوتِ بناست و ازسویی دیگر، مستلزم به‌کارگیری دانشِ تجربی در این‌گونه بناهاست. سپس، با بررسی سیر تاریخی تحلیلِ تعادل در بناهای تاریخی، نتیجه‌گیری می‌شود که از ترکیب روش حدی و ابزار استاتیک گرافیکی می‌توان پیچیدگیِ رفتار در عناصر سازه‌ای یک بنای تاریخی را به کمک تحلیل یک فرایندِ اطلاعات‌محور، از مسیر حرکت نیروی رانش در بنا ارزیابی کرد. این مقاله توصیفی‌تحلیلی با پیاده‌سازیِ این شیوه بر روی یک تاق چهاربخش به‌عنوان یک جزء از بنای تاریخی، پیشنهاد خود را به‌صورت عملی ارائه می‌کند.

systemic analysis of the equilibrium process in the structural components of historical buildings (case study: graphical analysis of a quadrilateral vault)

the behavior of historical buildings is not easily predictable, and one way to better understand this behavior is to consider it as a complex system. complex systems theory examines phenomena layer by layer and focuses on the relationships between information. each layer of the system exhibits a specific behavioral pattern, and the behavior of the whole system becomes predictable through the synergy between these layers. from the perspective of this theory, behavior in a historical building encompassed a more comprehensive concept and included the structure. on the other hand, the history of structural analysis in historical buildings highlighted the importance of geometry in maintaining the building’s equilibrium. at the same time, machine tools that are common today use other principles in their analyses and do not provide reliable results due to their simplistic assumptions. as a result of introducing a conceptual framework for understanding a historical building based on the theory of complex systems in this article, it is argued that the analysis of behavior in a historical building depends both on the examination of the processes occurring in different layers of the building, and on the application of empirical knowledge. as a result of examining historical equilibrium analysis in historical buildings, it is concluded that combining the limit method with graphical statics enables the determination of a building’s structural elements’ complexity through an information-driven process, based on the path of the thrust force. this descriptive-analytical article presented its proposal practically by implementing this method on a quadrilateral vault as a component of a historical building.