بررسی مفهوم «قابلیت ادراک‌شده» در حفاظت از میدان‌های تاریخی شهری در ایران

قابلیت ادراک‌شده یکی از مفاهیم کلیدی و پر‌کاربرد در حوزۀ‌ روان‌شناسی محیطی است که در شناخت رابطۀ‌ الگوهای رفتاری و نیازهای کاربران با محیط به کار می‌رود. ازطرفی، بخش بسیار مهمی از فرایند حفاظت در میدان‌های تاریخی، مشارکت ذی‌نفعان و رابطۀ متقابل آن‌ها با محیط است. این مفهوم در حوزۀ حفاظت معماری، هنوز جایگاه مشخص و روشنی ندارد؛ ازاین‌رو تعیین جایگاه قابلیت‌های ادراک‌شده در فرایند حفاظت، به‌خصوص در میدان‌های تاریخی به‌عنوان گونه‌ای از فضای عمومی شهری، می‌تواند در شناخت و درک بیشتر و کامل‌تر ارتباط ذی‌نفعان با میدان و در پی آن تصمیم‌های حفاظتی تاثیر‌گذار باشد. هدف این پژوهشِ کاربردی، تبیین و بررسی نقش قابلیت در فرایند حفاظت میدان‌های تاریخی شهری است. در پژوهش حاضر، نخست در رویکردی تحلیلی و با روش توصیفی، آرا و نظرات معتبر با محوریت مفهوم قابلیت ادراک‌شده بررسی شده است؛ سپس در یک فرایند استدلال منطقی، جایگاه این مفهوم در فرایند حفاظت میدان‌های تاریخی تعیین شده است. به این منظور، مفاهیم روندهای مشارکتی در حفاظت و مدیریت تغییرات با نقش محوری ذی‌نفعان از یک‌سو و مفاهیم ارزش، نیاز و ادراک در حوزۀ قابلیت ادراک‌شده ازسوی دیگر، بررسی و رابطۀ میان آن‌ها مستدل شد. نتایج نشان می‌دهد که تبیین قابلیت‌های ادراک‌شده توسط ذی‌نفعان میدان‌های تاریخی و تفسیر آن‌ها و سپس تهیۀ راهبردهای اقدامی مناسب با این قابلیت‌ها و شرایط ادراک ذی‌نفعان، می‌تواند به رویکرد توصیه‌شده از پایین به بالا و نقش ذی‌نفعان در حفاظت از میدان‌های تاریخی کمک کند.‌

investigating the concept of affordance in the protection of urban historic squares in iran

affordance is one of the critical and widely utilized concepts in the field of environmental psychology that aids in understanding the relationship between behavioral patterns and user needs with the environment. a significant portion of the conservation process in historical squares involves the participation of stakeholders and their mutual relationship with the environment. this concept lacks a clear definition of architectural conservation. determining the role and position of affordances in the conservation process, particularly in historical squares as a type of urban public space, can have an impact on fully understanding the relationship between stakeholders and the squares and any subsequent conservation decisions. this applied study aims to explain and investigate the role of affordance in the conservation process of historical squares. initially, valid opinions and views centered on the concept of affordance were investigated with an analytical-descriptive approach. subsequently, the role of this concept in the conservation process of historical squares was determined using a logical reasoning process. to this end, the concepts of participatory trends in the protection and management of changes with the central role of stakeholders, as well as the concepts of value, need, and perception in affordance, were investigated, with the relationship between them being analyzed and documented. the findings indicate that elucidating the affordance of historical squares by stakeholders, interpreting them, and preparing appropriate action plans based on said affordances and the conditions of stakeholder perceptions can be beneficial to the recommended bottom-to-top approach, facilitating the role of stakeholders in protecting historical squares.