شناسایی گونه بنای ازمیان‌رفته در میراث معماری بندر بوشهر مبتنی‌بر تصاویر تاریخی

بررسی تصاویر تاریخی نشان‌دهندۀ بناهایی ازمیان‌رفته است که با گونه‌های غالب شناسایی‌شدۀ ابنیۀ تاریخی این بندر، تفاوت چشمگیری دارد. این پژوهش با هدف ایجاد روشی نوین مبتنی‌بر اسناد مصوّر برای شناخت بناهای ازمیان‌رفته انجام پذیرفته است. روش تحقیق این پژوهش آمیخته بوده و در سه مقیاس خرد، میانی، و کلان به شناسایی و تحلیل آن‌ها پرداخته است. داده‌های این پژوهش، تصاویر تاریخی بوده است که در ابتدا به‌شیوۀ کیفی مورد تحلیل قرار گرفتند، سپس روش تحلیل کمّی در مقیاس خرد به‌وسیلۀ تحلیل خوشه‌بندی k انجام شد. داده‌های استخراج‌شده از تحلیل کمّی و تحلیل تصاویر در مقیاس میانی باهم تطبیق داده شد و در سطح کلان توسط تحلیل تابع تراکم کرنل به‌همراه تحلیل لکه‌های داغ انجام شد. یافته‌های پژوهش، این بناها را به‌عنوان یک گونۀ معماری غالب در چند روستا در شبه‌جزیرۀ بوشهر و به‌صورت یک نوع ساختمان پراکنده درون حصار تاریخی بندر بوشهر ارائه داده است. مشخصات این گونه در مقیاس خرد عبارت‌اند از: بدنه با مصالح سنگی، سقف عمدتاً شیب‌دار با ورودی در ضلع طولی بنا؛ در مقیاس میانی، پلان در دو نسبت طول به عرض 427/0 و 912/0 ظهور پیدا کرده، غالباً دارای کشیدگی شرقی غربی بوده و شکل‌گیری آن‌ها به سه صورت منفرد، دوتایی و سه‌تایی یا بیشتر مشاهده شده است. در مقیاس کلان، هر زمین محصور به‌صورت شبکۀ شطرنجی سازمان‌دهی شده و مجموعه‌هایی را شکل داده‌اند.

rediscovering a forgotten building type in the architectural heritage of bushehr port through historical images

associate professor, school of architecture, college of fine arts, university of tehranthe analysis of historical images reveals the existence of vanished structural forms that differ markedly from the commonly identified types of historic buildings in the port of bushehr. this study aims to develop a novel methodology that leverages visual documentation to identify and analyze these forgotten architectural types. a mixed-methods research approach was adopted across three distinct scales: micro, meso, and macro. historical images served as the primary data source and were subjected to qualitative analysis. this was followed by a quantitative analysis at the micro-scale using k-cluster analysis. the results of the quantitative and image analyses were then compared at the meso scale, while kernel density function analysis and hot-spots analysis were applied at the macro-scale. the findings reveal a distinct architectural typology, predominantly found in several villages on the bushehr peninsula and, to a lesser extent, within the historical district of the port of bushehr. at the micro-scale, these buildings are defined by their stone masonry structures, predominantly sloped roofs, and entrances along the longitudinal axis. at the meso scale, the floor plans exhibit two primary length-to-width ratios of 0.427 and 0.912, typically oriented along an east-west axis, with arrangements appearing as single units, pairs, or clusters of three or more. at the macro-scale, enclosed plots were organized into grid-like patterns aligned perpendicularly to the sea axis, forming identifiable clusters.