چهارچوب گونه‌شناسی کارکردی معماری دست‌کند ایران بر پایۀ مدل میراث جهانی ایکوموس

فقدان گونه‌شناسی جامع کاربری‌ها درزمینۀ میراث دست‌کند ضرورت انجام چنین تحقیقی را آشکار می‌سازد. در این راستا با تحلیل و بررسی‌های انجام‌شده این نتیجه حاصل شد که دسته‌بندی‌های موجود اغلب محدود و با ابهامات و سردرگمی‌های فراوان روبه‌رو هستند. هدف این تحقیق دستیابی به چهارچوبی برای گونه‌بندی کارکردی معماری دست‌کند در ایران است. روش تحقیق حاضر تحلیلی-مقایسه‌ای و پیمایشی است که براساس بررسی اسنادی و کتابخانه‌ای شامل اسناد مرتبط با میراث جهانی، دسته‌بندی‌های موجود میراث دست‌کند در ایران و جهان و همچنین مطالعات میدانی در ایران صورت گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که با توجه به گستردگی جغرافیایی و پیشینۀ غنی کشور، تنوع آثار دست‌کند ایران به‌لحاظ کارکردی تفاوت زیادی با کارکردهای آثار ساخته ندارد و می‌توان بخش عمدۀ این کاربری‌ها را در دست‌کندها جست‌وجو نمود. همچنین با بررسی‌های انجام‌شده در تقسیم‌بندی‌های موجود لزوم تنظیم دسته‌بندی که کلیات آن بر پایۀ چهارچوب شناخته‌شدۀ بین‌المللی و نیز با انواع دست‌کند در ایران مطابقت داشته باشد، محرز شد. ازاین‌روی به‌منظور یکپارچه‌سازی و استفاده از ادبیات مشترک جهانی، مدل دسته‌بندی میراث جهانی ایکوموس به‌عنوان پایه انتخاب شد. در ادامه برای پرهیز از پراکندگی و تداخل موضوعات در دسته‌بندی‌ و درعین‌حال همه‌شمولی آن، مواردی که کلی و در تقسیم‌بندی‌های موجود هم‌جنس نبودند و هم‌پوشانی زیادی در بین انواع مختلف ایجاد می‌کردند، از مدل حذف شدند و نهایت با تبعیت از اصطلاحات و تقسیم‌بندی انجام‌شدۀ جهانی و نمونه‌های شناسایی‌شدۀ دست‌کند در ایران، چهارچوبی برای کاربری آثار دست‌کند حاصل شد.

developing a typological framework for functional troglodytic architecture in iran based on the icomos classification model

the absence of a comprehensive typology for troglodytic heritage highlights the need for this study. the analysis and investigation of existing categories reveals that they are often limited and prone to ambiguities and confusion. this study aims to develop a framework for the thematic classification of troglodytic architecture in iran, addressing the importance of classifying troglodytic architecture and the methodology for establishing a framework for the original function of iranian troglodytic architecture. the study methodology involves a survey analysis based on field studies in iran, as well as documentary and library sources, including documents concerning world heritage and existing troglodytic categories in iran and around the world. given the significance and diversity of this architecture in the country and aiming to align with recognized global literature on this subject, the icomos world heritage classification model was selected as the foundation of the proposed framework. the findings of the study reveal that, given the vast geographical extent and rich history of the country, the diverse troglodytic works of iran do not significantly differ from constructed works in terms of function. most of these functions can also be observed in troglodytic works. investigations conducted on the existing classifications demonstrated that it is necessary to set up a classification based on the internationally recognized frameworks consistent with the various types of man-made caves in iran. thus, the icomos world heritage classification model was selected as the basis of the framework in order to integrate and utilize the recognized global literature. to avoid the scattering and overlap of subjects and achieve coherence and inclusiveness within the categorization, specific and significantly overlapping cases were excluded from the model. finally, a framework for the function of typological works was developed by following the global terminology and classifications and analyzing the identified typological examples in iran.