مطالعۀ تطبیقی چگونگی توزیع مسئولیت در «اشتراک در جنایت» با «نظریۀ تعامل متقارن»

در برخی از صور مداخله در جنایت، مجنی‌علیه خود نیز در وقوع جنایت نقش دارد، به‌گونه‌ای که هم جانی است و هم زیان‌دیده. به این وضعیت که «اشتراک در جنایت» نام دارد، در مواد 526 و 527 قانون مجازات 1392 اشاره گردیده و قانون‌گذار به‌نوعی پذیرای تقصیر سهمی شده و بعد در پیش‌نویس لایحۀ 1399، نظریۀ ضمان سهمی به‌صورت عام‌تری پذیرفته شده است. با این حال، به نظر می‌رسد حتی در صورت مشابهت کامل فعل و میزان تقصیر ایشان، همچنان میان جانی و مجنی‌علیه (که جنایتی بر خود وارد کرده است) تفاوت‌هایی هست. لذا مسئلۀ پژوهش این است که آیا «ایراد جنایت بر خود» توسط مجنی‌علیه در کنار جانی/جانیان دیگر، می‌تواند بر چگونگی توزیع مسئولیت اثرگذار باشد؟ به دیگر سخن، در فرض اشتراک در جنایت، اگر میزان تقصیر طرفین مساوی باشد، ضمان باید بالسویه تقسیم گردد یا به لحاظ این‌که یکی از آن‌ها بر خود جنایت وارد کرده و یکی بر دیگری، میزان متفاوتی از مسئولیت متوجه آن‌هاست؟ قرارگیری این مواد در قانون مجازات تحت عنوان موجبات ضمان، آن را با مسئولیت مدنی پیوند داده است و در فرض اشتراک در جنایت به‌طور مشخص با «نظریۀ تعامل متقارن» که در آن به نقش زیان‌دیده توجه می‌شود مرتبط می‌گردد. بنابر نتایج این پژوهش، خودِ ارتکاب جنایت توسط مجنی‌علیه خصوصیاتی دارد که به لحاظ نگرش‌های اقتصادی به جرم از جمله منطق هزینه-فایده، سطح سرزنش‌پذیری از منظر نظریات اخلاقی، انگیزه‌های مرتکب، میزان تقصیر بر اساس به خطر انداختن خود یا دیگران و مواردی از این دست، بر تعیین میزان تقصیر اثرگذار است.

a comparative study of responsibility distribution in participation in crime and the theory of symmetrical interaction

in some instances of involvement in a crime، the victim themselves also plays a role in the occurrence of the crime، such that they are both a perpetrator and a victim. this situation، termed participation in crime، is referred to in articles 526 and 527 of the 1392sh islamic penal code، where the legislator has، in a way، accepted comparative fault. subsequently، in the 1399sh draft bill، the theory of proportional liability has been accepted more broadly. however، it seems that even if their actions and degree of fault are completely similar، differences still exist between the perpetrator and the victim (who has committed a crime against themselves). therefore، the research question is: can the infliction of crime upon oneself by the victim alongside the perpetrator(s) affect how responsibility is distributed? in other words، in the case of participation in crime، if the degree of fault of the parties is equal، should the liability (ḍamān) be divided equally، or، given that one of them has committed a crime against themselves and the other against someone else، are they subject to different levels of responsibility? the placement of these articles in the penal code under the title causes of liability links it to civil liability، and specifically in the case of participation in crime، it becomes connected to the theory of symmetrical interaction، which considers the role of the victim. based on the findings of this research، the act of committing the crime by the victim has characteristics that، from the perspective of economic approaches to crime including cost-benefit logic، the level of blameworthiness from the viewpoint of ethical theories، the perpetrator's motives، the degree of fault based on endangering oneself or others، and similar factors affect the determination of the degree of fault.