مشروعیت سیاسی کیفر سالب آزادی در حقوق موضوعه و فقه اسلامی

مسئلۀ‌ مهمی که در حوزۀ‌ کیفرگذاری، چه در حقوق موضوعه و چه در حقوق اسلام وجود دارد، بحث فلسفی «توجیه کیفر» است. در کنار توجیه اخلاق هنجاری کیفر، توجیه سیاسی آن نیز مدنظر است که همان «مشروعیت سیاسی» نامیده می‌شود. در حقوق کیفری در باب مجازات حبس این پرسش مطرح است که حکومت با توسل به کدام دلیل و حجت، آزادی افراد را با کیفر حبس، سلب می‌کند و این مجازات از چه منشا و خاستگاهی برخوردار است؟ لذا محور اصلی پژوهش حاضر آن است که فارغ از کارآمدی وعدم کارآمدی کیفر حبس، آیا منشا و خاستگاه آن، مشروعیت دارد؟ در این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی و از طریق منابع کتابخانه‌ای و مراجعه به منابع معتبر فقهی، این سوال بررسی و پاسخ داده شده است. نتیجۀ این پژوهش آن است که این کیفرْ منشا الهی ندارد، زیرا در اسلام حبس و محبس جایگاه خاصی ندارند و به‌عنوان اقدام احتیاطی بدون این‌که جنبۀ کیفری داشته باشد، از آن استفاده شده است. اگرچه برخی از فقها با استناد به روایات و آیات در باب حبس، آن را دارای مشروعیت دانسته‌اند و به‌عنوان کیفر شرعی می‌دانند، از نظر نگارندگان اگرچه در جامعۀ امروزی از منظر جامعه‌شناسی مجازات، به دلیل این‌که جامعه از کیفرهای بدنی عبور کرده و از طرف دیگر، جامعۀ ایران هنوز پذیرای اجرای کیفرهای مدرن نیست، وجود این کیفر در جامعه ضروری است، اما این مجازات در اسلام مشروعیتِ وجودی نداشته و فاقد خاستگاه و منشا الهی است.

the political legitimacy of liberty-depriving punishment in positive law and islamic jurisprudence

asignificant issue in the realm of sentencing، both in positive law and islamic law، is the philosophical question of the justification of punishment. alongside the normative ethical justification of punishment، its political justification، referred to as political legitimacy، is also considered. in criminal law، regarding the punishment of imprisonment، this question arises: by what reason and authority does the government deprive individuals of their liberty through the punishment of imprisonment، and what is the origin and source of this punishment? therefore، the main focus of the present research is whether، regardless of the efficacy or inefficacy of imprisonment، its origin and source possess legitimacy? this article examines and answers this question using a descriptive-analytical method، drawing on library resources and references to authoritative jurisprudential sources. the result of this research is that this punishment has no divine origin، because in islam، imprisonment and prisons do not hold a specific status and have been used as a precautionary measure without having a punitive nature. although some jurists، citing narrations and verses regarding imprisonment، consider it legitimate and regard it as a religious punishment، from the perspective of the authors، although in contemporary society from the sociology of punishment perspective—because society has moved beyond corporal punishments and، on the other hand، iranian society is not yet receptive to the implementation of modern punishments—the existence of this punishment in society is necessary، this punishment lacks existential legitimacy in islam and is devoid of a divine origin and source.