انگارۀ «قانون به امور جزئی نمی‏پردازد»؛ از تبیین تا کاربست در حقوق کیفری

برخی رفتارهای مجرمانه، چنان خُرد و ناچیزند که شایسته نیست از سوی نظام عدالت کیفری تعقیب، محاکمه و مجازات شوند. با وجود این، اطلاق قوانین کیفری و محدودیت‌های قانون‌گذاری به ترتیبی است که گاه موضوعات یا رفتارهای «ناچیز» نیز در دامنۀ تعریف رفتار مجرمانه قرار می‌گیرند و مقامات قضایی، از نظر قانونی ناگزیر به رسیدگی می‏شوند، و به قابلیت‏های تفسیر قضایی که در چنین مواردی، امکان قانونی عدم صدور محکومیت به کیفر را فراهم می‏کنند نیز نمی‏توان دل بست. این مقاله، بر بنیان ناموجه و غیرمنصفانه بودن چنین محکومیت‌هایی و با هدف تاسیس مبنایی انضمامی برای جلوگیری از آن، با بررسی تطبیقی انگارۀ «قانون به امور جزئی نمی‏پردازد»، کوشیده است تا با روش کتابخانه‌ای و رویکرد توصیفی - تحلیلی، ضمن تبیین این ایده در نظام‏های گوناگون عدالت کیفری، مبنایی هنجارین از کاربست آن در حقوق کیفری ارائه دهد. این انگاره می‏تواند چه در مرحلۀ تعقیب کیفری و چه در دیگر فرایندهای دادرسی، در قالب‏های گوناگون قانونی اعمال گردد. از سویی، به‌عنوان دفاعی ماهوی، «مهم بودن موضوع یا رفتار مجرمانه» را می‏توان یکی از شرایط رکن مادی جرم در نظر گرفت و یا «ناچیز بودن موضوع یا رفتار» را به‌مثابۀ یکی از موانع مسئولیت کیفری و در زمرۀ دفاعیات خاص قرار داد، و از سویی دیگر، آن را با تعبیر «منع رسیدگی به امور جزئی» از انگاره، در قالب دفاعی آیینی و از موانع تعقیب کیفری پیشنهاد کرد که به نظر نگارندگان این مقاله، مناسب‏تر و موثرتر است.

the de minimis; understanding the concept and its application in criminal law

certain criminal conducts are so insignificant that pursuing them through the criminal justice system seems unwarranted. however, the current application of criminal codes and legislative regulations often leads to seemingly &trivial& subjects or acts being categorized as criminal conduct, compelling legal authorities to prosecute the offenders. reliance on the judiciary’s interpretative discretion in these cases is problematic, as it may not always prevent convicting and sentencing that appear unjust and unfair. this article seeks to explore the concept of &de minimis non curat lex&—which suggests that the law does not concern itself with insignificant matters—through a comparative framework. by employing library research and a descriptive-analytical approach, the study aims to clarify this principle across different criminal justice systems and establish a normative foundation for its implementation in criminal law. the concept holds relevance at various stages of legal proceedings, serving both as a substantive defense, where the &significance of the criminal conduct& can act as a condition of the crime’s actus reus, and the &insignificance of the conduct& can serve as a barrier to criminal liability. furthermore, it can function as a procedural defense, effectively hindering criminal prosecution, a perspective we argue is more appropriate and effective.