آزمون تجربی تعامل پویای انباشت نقدینگی غیرفعال، شوک‌های ارزی و سازوکار جانشینی ارز در ایجاد تورم (13701401)

تورم مزمن از موانع اصلی رشد اقتصادی در ایران است و تحلیل آن نیازمند رویکردی فراتر از تبیین‌های سنتی پولی است. این پژوهش با تکیه بر نظریۀ «نقدینگی فعال» که بر تفکیک کارکردی اجزای نقدینگی تاکید دارد، به آزمون تجربی این نظریه در برابر رویکرد «نقدینگی کل» می‌پردازد. فرضیۀ تحقیق این است که تورم حاصل تعامل پویای سه عامل انباشت نقدینگی غیرفعال، شوک‌های ارزی و سازوکار جانشینی ارز است. برای بررسی این فرضیه، دو مدل var با داده‌های فصلی 13701401 تخمین زده شد. مدل اول مبتنی‌بر نقدینگی فعال (m1) و مدل دوم مبتنی‌بر نقدینگی کل (m-total) است. نتایج آزمون نشان می‌دهد شوک‌های m1 اثر سریع، قوی و معناداری بر تورم دارند و بیش از 31 درصد از نوسانات آن را توضیح می‌دهند؛ درحالی‌که سهم نقدینگی کل حدود 3 درصد و فاقد معناداری آماری است؛ همچنین شوک‌های ارزی تنها از طریق فعال‌سازی نقدینگی فعال عمل می‌کنند. یافته‌های تحقیق، به‌ویژه پس از بحران ارزی 1397، انتقال تورم از مسیر نرخ ارز را تایید و اثرگذاری نقدینگی کل بر تورم را ناچیز می‌شمارد. پژوهش بر ضرورت تغییر رویکرد سیاست‌گذاری از کنترل نقدینگی کل به مدیریت ترکیب نقدینگی و مهار عوامل فعال‌ساز، به‌ویژه نرخ ارز تاکید دارد.

an empirical test of the dynamic interaction of passive liquidity accumulation, exchange rate shocks, and the currency substitution mechanism in causing inflation (1370-1401)

chronic inflation is one of the main obstacles to economic growth in iran, and its analysis requires an approach beyond traditional monetary explanations. this research, relying on the theory of “active liquidity” that emphasizes the functional separation of liquidity components, empirically tests this theory against the “total liquidity” approach. the research hypothesis is that inflation is the result of the dynamic interaction of three factors: passive liquidity accumulation, exchange rate shocks, and the currency substitution mechanism. to examine this hypothesis, two var models were estimated with seasonal data from 1370-1401. the first model is based on active liquidity (m1) and the second model is based on total liquidity (m-total). the test results show that m1 shocks have a rapid, strong and significant effect on inflation and explain more than 31 percent of its fluctuations; while the share of total liquidity is about 3 percent and lacks statistical significance. also, currency shocks only work through the activation of active liquidity. the research findings, especially after the 1397 currency crisis, confirm the transmission of inflation through the exchange rate and consider the effect of total liquidity on inflation to be insignificant. the research emphasizes the need to change the policymaking approach from controlling total liquidity to managing the composition of liquidity and controlling activating factors, especially the exchange rate.