بررسی تطبیقی شرط مخالف مقتضای عقد در قراردادهای بانکداری بدون ربا

شرط، نوعی الزام و التزام در عقودی مانند بیع است. به‌اتفاق فقها شرط خلاف مقتضای عقد باطل است. مشهور فقها چنین شرطی را باطل‌کنندۀ عقد نیز می‌دانند. برای تشخیص مقتضا، آثار و لوازم جداناپذیر عقد، معیارهای متعددی بیان شده است، ولی معیاری جامع برای تشخیص مقتضای عقد بیان نشده نشده است. تحقیق حاضر با روش توصیفی تحلیلی با بررسی منابع فقهی و حقوقی، معیارهای تشخیص مقتضای عقد و آثار و لوازم جداناپذیر آن را کشف می‌کند و قراردادهای یکنواخت بانکی را بر اساس آنها ارزیابی می‌کند. بر اساس یافته‌های تحقیق، «عدم تنافی شرط با وقوع عرفی مضمون عقد»، مهم‌ترین معیار تشخیص شرط خلاف مقتضای عقد است. با توجه به وجود مصادیق عدم تنافی با وقوع عرفی و تنافی با وقوع شرعی، «عدم تنافی شرط با وقوع عرفی، شرعی و قانونی عقد و انشای متعاقدین»، می‌تواند معیار دقیق‌تری برای این موضوع ارائه دهد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد مواد متعددی از قراردادهای بانکی در بانکداری بدون ربای کشور مخالف مقتضای عقد هستند.

comparative study of the condition contrary to the requirements of the contract in interest-free banking contracts

a condition is a kind of obligation and commitment in contracts such as sale. according to the consensus of jurists, a condition that is contrary to the requirements of the contract is void. from the perspective of famous jurists, this condition invalidates the contract. several criteria have been stated to determine the requirements, effects, and inseparable necessities of the contract, but a comprehensive criterion for determining the requirements of the contract has not been stated. the present study, using a descriptive-analytical method by examining jurisprudential and legal sources, discovers the criteria for determining the requirements of the contract and its effects and inseparable necessities, and evaluates uniform banking contracts based on them. based on the findings of the study, the non-conformity of the condition with the customary occurrence of the content of the contract is the most important criterion for determining a condition that is contrary to the requirements of the contract. given the existence of examples of non-conformity with customary occurrence and non-conformity with religious occurrence, the non-conformity of the condition with the customary, religious, and legal occurrence of the contract and the drafting of the contracting parties can provide a more precise criterion for this issue. the research findings show that several articles of banking contracts in the country's interest-free banking are contrary to the requirements of the contract.