تامین مالی طرح‌های نیمه‌تمام: آسیب‌شناسی اوراق مشارکت، اسناد خزانۀ اسلامی و پیشنهاد

یکی مشکلات اقتصاد ایران افزایش طرح‌های نیمه‌تمام و عدم کفاف بودجه‌های دولتی برای تکمیل آن است. این مقاله با استفاده از روش تحلیلی به دنبال ارزیابی شیوه‌های تامین مالی طرح‌های نیمه‌تمام و ارائۀ الگویی جدید است. بر اساس یافته‌های تحقیق، انتشار اوراق مشارکت بانک مرکزی در راستای اعمال سیاست پولی، علاوه بر ربوی بودن قابلیت تامین مالی طرح‌های نیمه‌تمام را ندارند؛ زیرا لازمۀ اعمال سیاست پولی انقباضی جمع‌آوری و حبس وجوه است؛ امری که با ماهیت عقد شرکت ناسازگار است و آن را ربوی می‌کند. اوراق اخزا نیز مشکل مشابهی دارد. گرچه دولت از اوراق اخزا برای پرداخت بدهی به پیمانکاران بابت طرح‌های اجراشده استفاده می‌کند، اما ضوابط شرعی تنزیل در آن رعایت نمی‌شود. عدول از اقتضائات عقد مشارکت و تنزیل در این اوراق علاوه بر ایجاد مشکلات فقهی، کارکرد آنها در تامین مالی طرح‌های نیمه‌تمام را هم مختل کرده است. به نظر می‌رسد که تامین مالی طرح‌های نیمه‌تمام تنها در موارد ضروری که صرفۀ اقتصادی ندارد، به عهدۀ دولت گذاشته شود و در موارد مقرون به صرفه از مشارکت عموم مردم در تامین منابع مالی مورد نیاز استفاده شود. بر اساس مدل پیشنهادی در مقاله، طرح‌های نیمه‌تمام را می‌توان از طریق مشارکت مردم تامین مالی کرد.

financing of unfinished projects: pathology of partnership bonds, islamic treasury bills and proposal

one of the problems of the iranian economy is the increase in unfinished projects and the insufficiency of government budgets to complete them. using an analytical method, this article seeks to evaluate the methods of financing unfinished projects and present a new model. according to the research findings, the issuance of central bank partnership bonds in line with monetary policy, in addition to being usurious, does not have the ability to finance unfinished projects, because it requires the implementation of a contractionary monetary policy, the collection and detention of funds, which is incompatible with the nature of the company contract and makes it usurious. treasury bonds also have a similar problem. although the government uses promissory notes to pay debts to contractors for implemented projects, the sharia rules of discounting are not observed in them. deviating from the requirements of the partnership contract and discounting in these notes, in addition to creating jurisprudential problems, has also disrupted their function in financing incomplete projects. it seems that financing incomplete projects should be left to the government only in cases where it is not economically viable, and in cases where it is feasible, public participation should be used to provide the required financial resources. based on the model proposed in the article, an incomplete project can be financed through public participation.