جریان‌های سیاسی و الگوهای فضایی توسعه سیاسی در ایران: خوانشی هانتینگتونی از عملکرد اصول‌گرایان و اصلاح‌طلبان (1384-1400)

بر اساس چارچوب نظری ساموئل هانتینگتون، توسعه سیاسی مستلزم تعادلی میان نهادسازی، حرفه‌ای‌شدن نخبگان و مدیریت مشارکت است. در ایران پس از انقلاب، دو جریان اصلی اصول‌گرا و اصلاح‌طلب نقش‌های مهمی در این فرایند ایفا کرده‌اند. اصول‌گرایان، با تاکید بر ثبات نهادهای موجود، ارزش‌های انقلابی و مشارکت کنترل‌شده، عمدتاً بر تقویت ساختارهای رسمی و حفظ نظم سیاسی متمرکز بوده‌اند. در مقابل، اصلاح‌طلبان، با رویکردی بازتر، بر گسترش مشارکت اجتماعی، افزایش شفافیت و انعطاف‌پذیری نهادی تاکید کرده‌اند - اگرچه با محدودیت‌های ساختاری و نهادی مواجه بوده‌اند. فرضیه تحقیق نشان می‌دهد که هر دو جریان به‌طور کلی اکثر مولفه‌های مدل هانتینگتون را در سطح نظری پذیرفته‌اند، اما اصلاح‌طلبان به ویژه در حوزه‌هایی مانند مشارکت سیاسی، جامعه مدنی و فرهنگ سیاسی، هم‌خوانی بیشتری با آن دارند. اصول‌گرایان، اگرچه به توسعه پرداخته‌اند، اما اولویت را به حفظ نهادها و ارزش‌های سنتی داده‌اند. بنابراین، در چارچوب ایرانی(1400-1384)، اصلاح‌طلبان با الگوی توسعه سیاسی هانتینگتون سازگارتر به نظر می‌رسند.

political currents and spatial patterns of political development in iran: a huntingtonian reading of the performance of fundamentalists and reformists (1400-1500)

based on samuel huntington's framework، political development requires a balance between institution-building، elite professionalization، and the management of participation. in post-revolutionary iran، the two main currents of principlists and reformists have played significant roles in this process. principlists، emphasizing the stability of existing institutions، revolutionary values، and controlled participation، have primarily focused on strengthening formal structures and maintaining political order. in contrast، reformists، with more open approaches، have emphasized expanding social participation، increasing transparency، and enhancing institutional flexibility-though they have faced structural and institutional constraints. the research hypothesis suggests that while both currents have generally accepted most elements of huntington's model in theory، reformists align more closely with it، particularly in areas such as political participation، civil society، and political culture. principlists، while addressing development، have prioritized institutional preservation and traditional values. thus، within the iranian context (2005–2021)، reformists appear more compatible with huntington's model of political development.