تاثیر رویکردهای ژئوپلیتیک جمهوری اسلامی ایران در تعامل با نظام بین‌الملل بر راهبردهای توسعه اقتصادی کشور

مقاله حاضر به تحلیل تاثیرات متقابل و اغلب متعارض میان رویکردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال نظام بین‌الملل و اهداف برنامه‌های توسعه اقتصادی کشور می‌پردازد. این تحقیق بر این فرضیه استوار است که یک دوگانگی بنیادین میان اصول آرمان‌گرایانه و استقلال‌محور سیاست خارجی ایران (مبتنی بر نفی سلطه و حفظ استقلال سیاسی) و الزامات عمل‌گرایانه توسعه اقتصادی (نیازمند تعامل سازنده، جذب سرمایه و انتقال فناوری از اقتصاد جهانی) وجود دارد. با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و بررسی اسنادی برنامه‌های توسعه پنج‌ساله پس از انقلاب، این نتیجه حاصل می‌شود که راهبردهای مبتنی بر تقابل و تنش در عرصه بین‌المللی، به طور مستقیم به شکل‌گیری و تشدید تحریم‌های اقتصادی گسترده منجر شده است. این تحریم‌ها به مثابه یک متغیر مداخله‌گر قدرتمند، با ایجاد محدودیت در دسترسی به منابع مالی، بازارهای صادراتی و تکنولوژی‌های پیشرفته، تحقق اهداف کلان برنامه‌های توسعه را به طور سیستماتیک با چالش مواجه ساخته و موجب ناکارآمدی بخشی از سیاست‌گذاری‌های اقتصادی شده است. در مقابل، گفتمان‌هایی نظیر «اقتصاد مقاومتی» به عنوان راهکاری برای کاهش این آسیب‌پذیری ارائه شده‌اند، اما خود این رویکرد نیز برای موفقیت کامل، نیازمند سطحی از تعاملات هوشمندانه بین‌المللی است. برآیند کلی، نشان‌دهنده یک ناهمسویی ساختاری میان اهداف عرصه سیاست و اقتصاد است که هزینه‌های فرصت قابل توجهی را بر فرآیند توسعه پایدار ایران تحمیل کرده است.

the impact of the geopolitical approaches of the islamic republic of iran in interacting with the international system on the country's economic development strategies

this article analyzes the reciprocal and often conflicting effects between the foreign policy approaches of the islamic republic of iran towards the international system and the goals of the country's economic development programs. this research is based on the hypothesis that there is a fundamental dichotomy between the idealistic and independence-oriented principles of iran's foreign policy (based on the negation of domination and the preservation of political independence) and the pragmatic requirements of economic development (requiring constructive interaction، capital attraction، and technology transfer from the global economy). using a descriptive-analytical method and a documentary review of the five-year development programs after the revolution، it is concluded that strategies based on confrontation and tension in the international arena have directly led to the formation and intensification of widespread economic sanctions. these sanctions، as a powerful intervening variable، have systematically challenged the achievement of the macro-goals of the development programs by creating restrictions on access to financial resources، export markets، and advanced technologies، and have led to the inefficiency of some economic policies. in contrast، discourses such as resistance economics have been presented as a solution to reduce this vulnerability، but this approach itself requires a level of intelligent international engagement to be fully successful. the overall result indicates a structural misalignment between political and economic goals that has imposed significant opportunity costs on iran's sustainable development process.