>
Fa   |   Ar   |   En
   بررسی غلظت فلزات سنگین در خاک و آب منطقه صنعتی و کشاورزی سردرود تبریز  
   
نویسنده صبورمقدم نسرین
منبع حفاظت منابع آب و خاك - 1403 - دوره : 14 - شماره : 2 - صفحه:1 -8
چکیده    زمینه و هدف: آلودگی فلزات سنگین در حال حاضر به یکی از بزرگترین و رایج ترین معضلات زیست محیطی مناطق مختلف دنیا و ایران تبدیل گردیده است. شناسایی کمی و کیفی این نوع آلودگی ها قبل از آنکه به حد بحرانی برسند به یکی از دغدغه های محققین علوم محیط زیست تبدیل شده است. در همین راستا، در این مطالعه غلظت پنج فلز سنگین - روی، سرب، کروم، کادمیوم و نیکل - در خاک و آب مناطق زراعی اطراف یک منطقه صنعتی-کشاورزی در جنوب غرب شهر تبریز بنام سَردرود برآورد گردید. این منطقه علی رغم داشتن باغات و مزارع قدیمی و متنوع، قطب صنعتی شهر تبریز نیز محسوب می شود و کارخانجات متعدد کوچک و بزرگی در آن ناحیه مستقر است. روش پژوهش: بدین منظور طی دو سال زراعی 1400-1401 از چهل مزرعه مختلف منطقه سردرود در جنوب غرب کلان شهر تبریز به صورت تصادفی نمونه هایی از خاک و آب تهیه و پس از انتقال به آزمایشگاه با استفاده از روش جذب اتمی میزان فلزات سنگین در آن ها مورد سنجش قرار گرفتند. بیشتر ایستگاه‌های نمونه‌برداری از مزارع سبزیجات انتخاب گردیدند. بطور متوسط از هر هکتار منطقه منتخب دو نمونه خاک و دو نمونه زمینه و هدف: آلودگی فلزات سنگین در حال حاضر به یکی از بزرگترین و رایج‏ترین معضلات زیست‏ محیطی مناطق مختلف دنیا و ایران تبدیل گردیده است. شناسایی کمی و کیفی این نوع آلودگی‏ ها قبل از آنکه به حد بحرانی برسند به یکی از دغدغه‏ های محققین علوم محیط زیست تبدیل شده است. در همین راستا، در این مطالعه غلظت پنج فلز سنگین - روی، سرب، کروم، کادمیوم و نیکل - در خاک و آب مناطق زراعی اطراف یک منطقه صنعتی-کشاورزی در جنوب غرب شهر تبریز بنام سَردرود برآورد گردید. این منطقه علی‏رغم داشتن باغات و مزارع قدیمی و متنوع، قطب صنعتی شهر تبریز نیز محسوب می‏شود و کارخانجات متعدد کوچک و بزرگی در آن ناحیه مستقر است. روش پژوهش: بدین منظور طی دو سال زراعی 1400-1401 از چهل مزرعه مختلف منطقه سردرود در جنوب غرب کلان شهر تبریز به صورت تصادفی نمونه‏ هایی از خاک و آب تهیه و پس از انتقال به آزمایشگاه با استفاده از روش جذب اتمی میزان فلزات سنگین در آن‏ها مورد سنجش قرار گرفتند. بیشتر ایستگاه‌های نمونه‌برداری از مزارع سبزیجات انتخاب گردیدند. بطور متوسط از هر هکتار منطقه منتخب دو نمونه خاک و دو نمونه آب آبیاری در طول مدت تحقیق جمع‏آوری و مورد بررسی قرار گرفت.یافته ‏ها: در مجموع 80 نمونه خاک و هشتاد نمونه آب آبیاری جمع‌آوری و مورد آنالیز قرار گرفت. براساس نتایج بدست آمده، ترتیب محتویات کمی فلزات سنگین در نمونه‏ های آب به صورت zn>cr>pb>ni>cd جمع‏آوری شده بود. الگوی مشابهی در نمونه ‏های خاک نیز مشاهده شد و ترتیب غلظت فلزات در نمونه‏ ها بصورت zn>ni>cr>pb>cd در خاک‏های زراعی مشاهده گردید. سطوح فلزی مشاهده شده با استانداردهای ذکر شده در منابع مختلف داخلی و خارجی مقایسه شد. میانگین غلظت فلز روی و کادمیوم در اکثر نمونه‏ های آب آبیاری و میزان کادمیوم تقریباً در همه‏ نمونه‏ های خاک بالاتر از حد مجاز بود. بالاترین غلظت کادمیوم (11میلی گرم بر کیلوگرم خاک) در نمونه‏ های خاک جمع‏ آوری شده بیش از دو برابر حد مجاز گزارش شده بود. نتایج: به استثناء کادمیوم در برخی نمونه‏های خاک، سطوح غلظت بدست آمده در خاک و آب آبیاری منطقه سردرود برای سایر فلزات سنگین در سطح هشدار و خطرناک قرار نداشت. با توجه به امکان انتقال آلودگی فلزات سنگین از خاک و آب آبیاری به گیاهان سبزی، زراعی و باغی، شناسایی پراکنش و انباشتگی میزان فلزات سنگین در خاک و آب آبیاری مناطق عمده‏ کشاورزی از اهمیت بسیاری برخوردار است. بر اساس نتایج این تحقیق لازم است در مورد منابع ورود کادمیوم به خاک و آب آبیاری این منطقه شناسایی و اقدامات اصلاحی در این خصوص انجام گردد.
کلیدواژه عناصر کمیاب، آب آبیاری، مسمومیت، جذب اتمی، خاک
آدرس دانشگاه پیام نور مرکز تهران, گروه منابع طبیعی و محیط زیست, ایران
پست الکترونیکی sabourmoghaddam@pnu.ac.ir
 
   investigating the concentration of heavy metals in the soil and water of sardroud region; an industrial and agricultural area in suburb of tabriz city  
   
Authors sabourmoghaddam nasrin
Abstract   

background and aim: heavy metals pollution is one of the most widespread and serious environmental problems in different regions of the world, including iran. it is essential to identify the quantity and quality of these pollutants before they reach a critical level, which is a concern for environmental science researchers. in this regard, in this study we estimated the concentration of five heavy metals - zinc (zn), lead (pb), chromium (cr), cadmium (cd), and nickel (ni) - in the soil and water of agricultural areas surrounded by industrial-agricultural zone in sardroud which is located in the southwest of tabriz. although this zone has old and diverse gardens and farms, but it is also the industrial hub of tabriz city, where numerous small and large factories are located in that area.

method: soil and water samples were randomly collected from forty different vegetable farms in the sardroud zone in the southwest of tabriz metropolis, during the crop years of 1400-1401. the samples were transferred to the laboratory and analyzed for the concentration of heavy metals using atomic absorption spectrometry (aas). most of the sampling stations were selected from vegetable farms. on average, two soil samples and two irrigation water samples were collected and tested per hectare of the selected fields during the experiment.

results: a total of 80 soil samples and 80 irrigation water samples were collected and analyzed. the results showed that the concentration of heavy metals in water samples followed the order of zn > cr > pb > ni > cd. a similar pattern was observed in soil samples, with the order of zn > ni > cr > pb > cd. the metal levels were compared with the standards from various domestic and foreign sources. the average concentration of zn and cd in most of the irrigation water samples and the concentration of cd in almost all soil samples exceeded the recommended acceptable limit. the highest concentration of cd (11 mg/kg soil) in the soil samples was more than twice the permissible limit.

conclusion: except for cadmium in some soil samples, the concentration levels obtained in the soil and irrigation water of sardroud region for other heavy metals were not at alarming and dangerous levels. considering the possibility of transferring heavy metal contamination from soil and irrigation water to vegetable, agricultural and garden plants, it is very important to identify the distribution and accumulation of heavy metals in soil and irrigation water of major agricultural areas. based on the results of this research, it is necessary to identify the sources of cadmium entering the soil and irrigation water of this area and take corrective measures in this regard.

Keywords scarce elements ,irrigation water ,poisoning ,atomic absorption ,soil
 
 

Copyright 2023
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved