بررسی و تبیین مولفه‏ های معماری حکمرانی مبتنی بر جایگاه ذی‌نفعان در مناطق آزاد

هدف و زمینه: هدف از این مقاله بررسی و تبیین مولفه‏های معماری حکمرانی مبتنی بر جایگاه ذی‌نفعان در مناطق آزاد است.روش تحقیق: با استفاده از روش فراترکیب و تحلیل 40 مقاله‌ علمی بین‌المللی و داخلی منتشرشده بین سال‌های 2021 تا 2025، مولفه‌های کلیدی حکمرانی در مناطق آزاد شناسایی و تحلیل شدند. هدف اصلی این مطالعه ارائه‌ چارچوبی جامع برای ارتقای حکمرانی مشارکتی و پایدار در این مناطق بود. روش تحقیق این مطالعه فراترکیب است که با تحلیل کیفی نظام‌مندِ منابع علمی معتبر به استخراج و ترکیب مفاهیم کلیدی پرداخته شد. در این زمینه، 40 مقاله‌ مرتبط با موضوع حکمرانی مناطق آزاد و مشارکت ذی‌نفعان مورد بررسی قرار گرفت.یافته‏ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد حکمرانی موثر در مناطق آزاد مستلزم وجود مولفه‌هایی در سطوح نهادی، مدیریتی، فناورانه، و اجتماعی است. نخست، انسجام سیاستی و هماهنگی نهادی به ‌عنوان پایه‌ای‌ترین مولفه بر هم‌سویی سیاست‌ها و همکاری بین نهادها برای اجرای موثر برنامه‌ها تاکید دارد. در ادامه، زیرساخت‌های فناورانه و دیجیتال به‌ عنوان موتور محرک حکمرانی نوین زمینه‌ساز بهبود کارایی و شفافیت و تعاملات سیستمی معرفی می‌شوند. همچنین، شایستگی منابع انسانی و توانمندی مدیریتی برای طراحی و اجرای سیاست‌ها حیاتی است و بدون آن سایر مولفه‌ها به‌درستی فعال نخواهند شد.نتیجه: تحلیل فراترکیب نشان داد برای تحقق حکمرانی موثر در مناطق آزاد باید به مولفه‌های فوق توجه ویژه‌ای شود. این مولفه‌ها به‌ صورت یکپارچه و هماهنگ می‌توانند زمینه‌ساز توسعه‌ پایدار و مشارکت فعال ذی‌نفعان در فرایندهای حکمرانی باشند. توصیه می‌شود سیاستگذاران و مدیران مناطق آزاد با بهره‌گیری از این چارچوب به بهبود ساختارهای حکمرانی و ارتقای عملکرد مناطق آزاد بپردازند.

a study on the governance architecture components based on stakeholders’ roles in free economic zones

the purpose of this article is to analyze and explain the components of governance architecture based on stakeholders’ positions in free economic zones. research methodology: using the meta-synthesis method, this study reviewed and analyzed 40 national and international scientific articles published between 2021 and 2025 to identify the key governance components in free zones. the main objective is to propose a comprehensive framework for enhancing participatory and sustainable governance in these areas. the meta-synthesis approach enabled a systematic qualitative analysis of credible academic sources, extracting and integrating essential concepts. accordingly, a total of 40 articles related to governance in free zones and stakeholder engagement were examined. findings: the findings indicate that effective governance in free zones requires components across institutional, managerial, technological, and social dimensions. first, policy coherence and institutional coordination emerged as foundational elements, emphasizing alignment of policies and inter-organizational collaboration for successful program implementation. technological and digital infrastructure, as drivers of modern governance, contribute significantly to efficiency, transparency, and systemic interaction. moreover, human resource competencies and managerial capabilities are crucial for policy design and execution, serving as enablers for activating other components effectively. conclusion: the meta-synthesis analysis highlights that achieving effective governance in free economic zones demands particular attention to the above components. when integrated and aligned, these elements can pave the way for sustainable development and active stakeholder participation in governance processes. it is recommended that policymakers and managers in free zones utilize this framework to improve governance structures and enhance overall performance.