ارزیابی و تحلیل توزیع فضایی خدمات بهداشتی و درمانی در سطح شهرستان‏های استان قزوین

از آنجا که خدمات و امکانات درمانی نیاز ضروری جامعه برای رسیدن به سطح بالای سلامت است توزیع نابرابر آن در سطح شهر یا شهرستان منجر به عقب‏ماندگی درمانی، تهدید بهداشت و سلامت جامعه، و همچنین فوت تعدادی زیادی از شهروندان می‏شود. بنابراین دسترسی و توزیع عادلانه‌ این خدمات دارای اهمیت است. پژوهش حاضر به بررسی توزیع خدمات بهداشتی و درمانی در سطح شهرستان‏های استان قزوین و علت‏یابی تفاوت آن‏ها می‏پردازد. تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش توصیفی و تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه‏ای (کتب، مقالات، اینترنت، و...) و اسنادی (سالنامه‌ آماری استان قزوین 1398) گردآوری شده است. تجزیه و تحلیل اطلاعات از طریق مدل‏های تصمیم‏گیری آنتروپی شانون و mabac (ماباک) جهت وزن‏دهی به شاخص‏ها و رتبه‏بندی شهرستان‏های استان قزوین انجام شد و همچنین برای نمایش نتایج مدل ماباک از نمودار عنکبوتی و نقشه‏های توزیع فضایی (هات اسپات، کریجینگ، تحلیل خوشه‏ای) استفاده شد و در ادامه علت تفاوت بین شهرستان‏های استان قزوین در زمینۀ خدمات بهداشتی و درمانی بیان شد. نتایج حاصل از مدل تصمیم‏گیری ماباک حاکی از آن است که از نظر خدمات بهداشتی و درمانی شهرستان قزوین با مقدار 3.92- در رتبه‌ اول، آبیک با 4.07- در رتبه‌ دوم، تاکستان با 4.08- در رتبه‌ سوم، بوئین‌زهرا با 4.10- در رتبه‌ چهارم، آوج با مقدار 4.11- در رتبه‌ پنجم، و نهایتاً شهرستان البرز با مقدار 4.16- در رتبه‌ آخر قرار گرفته است؛ یعنی شهرستان قزوین دارای بهترین وضعیت و البرز دارای بدترین وضعیت است. نتایج تحلیل خوشه‏ای حاکی از آن است که شهرستان‏های استان قزوین از نظر برخورداری از خدمات بهداشتی و درمانی با شاخص موران 539/-، اسکولار 1.166-، و ارزش 243/- در وضعیت تصادفی است که این خدمات به ‏صورت تصادفی و غیر خوشه‏ای در سطح شهرستان‏‏های استان قزوین توزیع شده‏اند. در زمینۀ علت تفاوت بین شهرستان‏های استان قزوین می‏توان به مهاجرت و افزایش جمعیت‌‌ کمبود زیرساخت‏ها، فرسودگی زیرساخت‏ها کمبود نیروی متخصص و کمبود بودجه و اعتبارات اشاره کرد. بنابراین نیاز به نگاه مسئولان و برنامه‏ریزی‏های اقتصادی و زیرساختی جهت بهبود اوضاع این شهرستان‏ها احساس می‌شود. زیرا بی‏توجهی به تهدید سلامت مردم می‏انجامد.

check and analysis of unequal spatial distribution of healthcare services in the county of qazvin province

objective: since medical services and facilities are the essential needs of society, achieving a high level of health requires that the distribution at the city or county level be equitable. unequal distribution leads to treatment delay, threats to the health and well-being of the population, and can result in the death of a large number of citizens. therefore, access to and fair distribution of these services are important. the present study examines the distribution of health and treatment services in the county of qazvin province and identifies the reasons for their differences. method: the required information has been collected through library studies (books, articles, internet, etc.) and documents (statistical yearbook of qazvin province 2019). data analysis was conducted through shannon entropy and mabac decision-making models to weight the indicators and rank the cities of qazvin province. additionally, spider diagrams and spatial distribution maps (hotspot, kriging, and cluster analysis) were used to display the results of the mabac model. the reasons for the differences between the cities of qazvin province in the field of health services are explained below. results: the results of the mabak decision-making model indicate that, in terms of health and medical services, qazvin city ranks first with a value of -3.92, abiq ranks second with a value of -4.07, takestan ranks third with a value of -4.08, buin zahra ranks fourth with a value of -10, avaj ranks fifth with a value of -11, and finally alborz city ranks last with a value of -4.16, implying that qazvin city has a better situation while alborz has the worst situation. the results of cluster analysis indicated that the cities of qazvin province are in a random situation in terms of access to health and medical services with a moran index of -539, a scholar index of -166, and a value of -243. moreover, these services are distributed randomly and non-clusterwise across the cities of qazvin province. conclusions: regarding the reasons for the differences between the cities of qazvin province, migration and population growth, lack of infrastructure, deterioration of infrastructure, lack of skilled labor, and lack of budget and credit can be mentioned. therefore, the authorities’ attention as well as economic and infrastructure planning are needed to improve the situation of these cities, as carelessness leads to a threat to people’s health.