تحلیل و ارزیابی فضای سبز شهری از منظر عدالت اجتماعی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای (مطالعه‌ موردی: مناطق پنجگانه‌ شهر زاهدان)

رشد سریع شهرنشینی در شهرهایی مانند زاهدان موجب نابرابری فضایی در توزیع خدمات شهری، به‌ویژه فضای سبز، شده است. فضای سبز نه‌تنها عنصری زیباشناختی بلکه عاملی موثر در ارتقای سلامت، تعاملات اجتماعی، و کیفیت زندگی شهری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان و توزیع فضای سبز شهری در پنج منطقه‌ زاهدان و سنجش آن از منظر عدالت اجتماعی انجام شده است. روش پژوهش توصیفی‌ تحلیلی و مبتنی بر تحلیل تصاویر ماهواره‌ای لندست‌‌ 9 و سنتینل‌ 2 از طریق شاخص ndvi در بستر google earth engine است. داده‌های جمعیتی و تحلیل‌های مکانی نیز با استفاده از نرم‌افزار arcgis انجام شد. یافته‌ها نشان داد میانگین سرانه‌ فضای سبز در زاهدان بسیار پایین‌تر از استاندارد جهانی است (حدود 56/1 متر مربع در برابر 9 متر مربع جهانی) و این میزان در مناطق کم‌برخوردار، مانند منطقه‌ 3، به کمتر از 28/0 متر مربع می‌رسد. درحالی‌که منطقه‌ 5 به‌ دلیل استقرار نهادهای مهم وضعیت بهتری دارد. بسیاری از پارک‌های شهری فاقد پوشش گیاهی واقعی هستند و بخش زیادی از زمین‌های شهری بدون بهره‌برداری سبز باقی مانده‌اند. در نتیجه، زاهدان با بحران عدالت محیطی روبه‌روست. برای حل این مشکل، پیشنهاد می‌شود مدیریت شهری با استفاده از داده‌های مکانی، رویکردهای مشارکتی، و الگوبرداری از شهرهای مشابه اقدام به بازتوزیع منابع، توسعه‌ فضاهای سبز محلی، بهره‌گیری از گیاهان بومی، و احیای اراضی بایر کند. توسعه‌ متوازن فضای سبز می‌تواند نقش موثری در ارتقای سلامت، کاهش نابرابری، و افزایش سرزندگی اجتماعی ایفا کند.

assessment of urban green spaces from the perspective of social justice using satellite imagery in the five zones of zahedan city

the rapid expansion of urban areas and population growth has intensified disparities in the distribution of urban services, particularly in green spaces. as vital components of urban structure, green spaces enhance environmental quality, mental and physical health, and social interaction. this study addresses the spatial inequity of green space distribution in zahedan, a city affected by structural challenges and informal settlement growth. the objective is to assess green space coverage in the city’s five districts using the normalized difference vegetation index (ndvi) and google earth engine. the research employed a descriptive-analytical method, utilizing satellite imagery from landsat and sentinel-2. ndvi values were analyzed to classify land cover types, and arcgis was used to calculate green space per capita and generate thematic maps. the classification included built-up areas, barren lands, street trees, grasslands, and varying vegetation densities. population data were integrated to evaluate green space availability at the district level, and results were compared with international standards and examples from arid-region cities. findings revealed a highly uneven distribution of green space across zahedan. district 3 had the lowest green space per capita (0.28 m²), while district 5 had the highest (4.12 m²). the citywide average was 1.56 m², significantly below the global minimum standard of 9 m². many parks were found to lack actual vegetation coverage, highlighting a gap between physical presence and ecological function. the study emphasizes that spatial injustice in access to green space contributes to broader social inequalities and reduced urban livability. to address this crisis, the study recommends data-driven urban planning, equitable resource allocation, public participation in green infrastructure development, and the utilization of native drought-tolerant plants to enhance sustainability and equity in green space distribution.