مقایسه برداشت های ملاصدرا در حرکت جوهری نفس با آرای علامه طباطبایی و طبرسی

ملاصدرا در نظریه حرکت جوهری نفس از آیات قرآنی متعدد استفاده می‌کند؛ امّا فلسفه وی همواره با این انتقاد روبرو بوده است که آیا استفاده وی از آیات قرآنی به خاطر تایید فلسفه خویش است یا خیر؟ ما در این واکاوی بعد از مقایسه آرای دو مفسر قرآن - علامه طباطبایی و طبرسی - با برداشت‌های قرانی  ملاصدرا به این نتیجه رسیده‌ایم: برداشت‌های ملاصدرا از آیات  قرآن در کتاب مفاتیح‌الغیب برای مبحث حرکت جوهری نفس غالباً با برداشت‌های علامه طباطبایی در المیزان و طبرسی در مجمع‌البیان جز در موارد اندک همسو نیست و البته باید به این نکته اذعان کرد ملاصدرا  در این بحث از ذهن فعال و مستدل و فلسفی خویش در توجه به آیات نمی‌تواند فارغ شود و برخی برداشت‌های قرانی ملاصدر از آیات با عدول از جنبه تفسیری همراه است که علامه طباطبایی و طبرسی در دو تفسیر المیزان و مجمع‌البیان دارند و نتیجه‌گیری که در معنای آیات در این دو تفسیر موجود است؛ معنای حرکت عموماً حاکم نیست، برخلاف آنچه که شاهد ملاصدرا درحرکت جوهری نفس است  و اگر معنایی بر حرکت در المیزان و مجمع‌البیان از آیات  قابل استنباط باشد بر حرکت جوهری نفس به‌سختی قابل انطباق است و به نظر می‌رسد در این آیات تفکر فلسفی و یا عرفانی ملاصدرا بر برداشت‌های قرآنی ایشان سایه افکنده است و در این رابطه بی‌تاثیر از تفکر فلسفی و عرفانی خویش نبوده است و با نگاه عرفانی یا فلسفی به تاویل آیه‌ای نزدیک می‌شود و در این برداشت از استنادات روایی مدد نمی‌گیرد. لذا در آن هنگام کلام ایشان تفاوت و فاصله‌اش را با دیگر تفاسیر نشان می‌دهد.

comparison of mulla sadra’s quranic interpretations with shia exegeses on the substantial motion of the soul

mulla sadra uses numerous quranic verses in his theory of the substantial motion of the soul. however, his philosophy has always faced criticism as to whether his use of quranic verses is to confirm his own philosophy or not. in this research, after comparing the views of two quranic exegetes - allameh tabatabai and tabarsi - with mulla sadra’s quranic interpretations, we have concluded that mulla sadra’s interpretations of quranic verses in his book &mafatih al-ghayb& for the topic of substantial motion of the soul are often not aligned with the interpretations of allameh tabatabai in &al-mizan& and tabarsi in &majma’ al-bayan&, except in a few cases. it should be acknowledged that mulla sadra cannot detach himself from his active, logical, and philosophical mind when attending to the verses in this discussion. the conclusion drawn from the meaning of verses in these two exegeses generally does not govern the meaning of motion, contrary to what mulla sadra witnesses in the substantial motion of the soul. if a meaning of motion can be inferred from the verses in &al-mizan& and &majma’ al-bayan&, it is hardly applicable to the substantial motion of the soul. it seems that in these verses, mulla sadra’s philosophical or mystical thought has overshadowed his quranic interpretations, and in this regard, he has not been unaffected by his philosophical and mystical thinking. he approaches the interpretation of a verse with a mystical or philosophical view, and in this interpretation, he does not draw on narrative references. therefore, at that time, his words show their difference and distance from other exegeses.