اثر قارچ gigaspora margarita بر هم‌کنش گوجه‌فرنگی و ویروس موزاییک گوجه‌فرنگی (tomv)

قارچ‌های مایکورایزا، به‌ویژه گونه‌های آربوسکولار (amf)، به‌عنوان هم‌زیست‌های کلیدی گیاهان خشکی‌زی، نقش مهمی در بهبود جذب مواد غذایی، افزایش رشد و القای مقاومت در برابر تنش‌های زنده و غیرزنده ایفا می‌کنند. یکی از پیچیده‌ترین هم‌کنش‌های زیستی، هم‌کنش‌های سه‌جانبه میان گیاه، ویروس و قارچ‌های مایکورایزا است که پیامدهای متنوعی بر سلامت گیاه و پویایی بیماری‌های ویروسی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر قارچ amf گونه gigaspora margarita (gm) بر شدت بیماری‌زایی ویروس موزاییک گوجه‌فرنگی (tomv) در گیاه گوجه‌فرنگی در شرایط گلخانه‌ای انجام شد. بدین منظور اثر مایکورایزا در شدت بیماری ویروسی و در صفاتی مانند ارتفاع بوته، وزن اندام هوایی، محتوای رنگدانه‎های فتوسنتزی، میزان فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانت کاتالاز و آسکوربات‌پراکسیداز، محتوای ترکیبات فنولی و محتوای عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم بررسی شد. نتایج نشان داد که هم‌زیستی با gm، موجب بهبود صفات رشدی و افزایش معنی‎دار محتوای رنگدانه‌های کلروفیل آ و کلروفیل ب شد؛ اما در مورد کاروتنوئید اثر معنی‌داری دیده نشد. همچنین فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانت مانند کاتالاز و آسکوربات پراکسیداز در گیاهان افزایش پیدا کرد. محتوای عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم نیز در اثر مایه‌زنی با gm در حضور ویروس و در نبود ویروس افزایش معنی‌داری نشان داد. شدت بیماری نیز در گیاهان تیمار شده با قارچ کاهش یافت. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تاثیر قارچ‌های amf بر هم‌کنش‌های گیاه–ویروس همواره مثبت نیست و در برخی شرایط ممکن است به حساسیت بیشتر گیاه به آلودگی‌های ویروسی منجر شود؛ پدیده‌ای که به‌عنوان حساسیت القایی توسط مایکورایزا (mis) شناخته می‌شود. این یافته‌ها بر پیچیدگی هم‌کنش‌های زیستی تاکید دارد و لزوم بررسی‌های زمینه‌محور برای بهره‌گیری دقیق‌تر از amf در مدیریت بیماری‌های ویروسی گیاهی را نشان می‌دهند.

effect of gigaspora margarita on tomato–tomv interaction

mycorrhizal fungi, particularly arbuscular mycorrhizal fungi (amf), serve as key symbionts for terrestrial plants, playing a crucial role in enhancing nutrient uptake, promoting growth, and inducing resistance against biotic and abiotic stresses. one of the most complex biological interactions involves the tripartite interaction among plants, viruses, and mycorrhizal fungi, which has diverse effects on plant health and the dynamics of viral diseases. this study aimed to investigate the effect of the amf species, gigaspora margarita (gm), on the disease severity caused by tomato mosaic virus (tomv) in tomato plants under greenhouse conditions. the impact of mycorrhizal colonization on the reduction of viral disease severity and on traits such as plant height, aerial biomass, content of photosynthetic pigments, antioxidant enzyme activities (catalase and ascorbate peroxidase), content of total phenolic and nutrient elements (nitrogen, phosphorus, and potassium) was assessed. results indicated that interaction with gm significantly improved growth traits and increased chlorophyll a and b contents, while no significant effect was observed on carotenoid levels. additionally, antioxidant enzyme activities were enhanced in mycorrhizal plants. the contents of nitrogen, phosphorus, and potassium also showed significant increases in gm-inoculated plants both in the presence and absence of the virus. disease severity was reduced in plants treated with the fungus. however, studies have shown that the effect of amf on plant–virus interactions is not always beneficial and, under certain conditions, may lead to increased plant susceptibility to viral infections, a phenomenon known as mycorrhiza-induced susceptibility (mis). these findings highlight the complexity of these biological interactions and underscore the necessity for context-specific investigations to optimize the application of amf in managing plant viral diseases.