بررسی تحلیلی نسبت خُلق و ملکه در اندیشه فارابی و ابن‌سینا

تحویل ملکه به خُلق، تصوری رایج اما نارسا در گفتگو درباره ملکه است. بین ملکه و خلق از نظر مفهومی و مصداقی تفاوت‌هایی وجود دارد. ملکه معنای عام‌تری از خلق دارد. ملکه در آثار فارابی و ابن‌سینا در سه حوزه خلق، صنعت و نطق مورد به‌کار رفته است. این مقاله نشان می‌دهد که محدود کردن ملکات به خلقیات نادرست است؛ و در نتیجه در سطح مفهومی آنچه به دنبال «ملکه نفسانی» در تعریف خلق می‌آید، مقوم معنایی خُلق است و نمی‌توان به مثابه قید یا توضیح اضافه به آن نگریست و تعریف خُلق یعنی «ملکه نفسانی که به سهولت و بدون تامل عمل می‌شود» نمی‌تواند به «ملکه نفسانی» تقلیل یابد. این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی به بررسی معانی و کاربردهای خُلق و ملکه در اندیشه فارابی و ابن سینا پرداخته و تفاوت‌های آن‌ها را روشن می‌سازد.

an analytical study of the relationship between habit(kholq) and the acquisition (malakeh) in the thought of farabi and avicenna

the transfer of the acquisition to habit is a common but inadequate idea in the discussion about the acquisition. there are differences between the acquisition and habit in terms of concept and instance. the acquisition has a more general meaning than habit, the term acquisition is used in the works of farabi and ibn sina in the three areasm, habit art, and speech. this article shows that it is incorrect to limit acquisition to habits; and consequently, at the conceptual level, what follows the spiritual acquisition in the definition of habits is the semantic constituent of habits it cannot be viewed as an adverb or an additional explanation, and the definition of kholq, which is “a sensual acquisition that is performed easily and without reflection,” cannot be reduced to “a sensual acquisition.” this study uses a descriptive-analytical method to examine the meanings and applications of habits and acquisition in the thought of farabi and ibn sina, and clarifies their differences.