معرفی شمسی بغدادی و متن‌شناسی مثنوی منظرالابرار او

مقالۀ حاضر ضمن معرّفی و بررسی نسخۀ منحصربه‌فرد منظومۀ منظرالابرار، به شرح احوال سرایندۀ آن، شمسی بغدادی، می‌پردازد. شمسی بغدادی از شاعران پارسی‌سرای سدۀ 10ق (زنده در 975ق) در آسیای صغیر است که اطّلاعت زیادی از او در دست نیست. هرچند ارباب تذکره، اصل وی را از بغداد دانسته‌اند، امّا قراین نشان می‌دهد که تبار عجمی داشته‌است. در بغداد به شغل کفش‌دوزی می‌گذرانده و سال‌ها با ریاضت‌کشی می‌زیسته‌است. هواخواه اهل بیت و پای‌بند شَعایر اسلامی بوده و نسبت به مذهب تشیّع، تعصّب می‌ورزیده‌است. خاندان او همه اهل دانش و فضل و شعر بودند و فرزندش، عهدی بغدادی، از شاعران و تذکره‌نویسان مشهور سدۀ 10و آغاز سدۀ 11ق (د: 1002ق) و مولّف تذکرۀ گلشن شعرا است. شمسی در سرودن غزل، قصیده و مثنوی تسلّط داشت و علاوه بر اشعار پراکنده‌ای که از او باقی مانده، منظومۀ منظرالابرارِ او نیز در دست است که به تتبّع مخزن‌الاسرار نظامی گنجه‌ای سروده  و به سلطان ‌سلیمان (900- 974ق) اتحاف کرده‌است. این مثنوی، تنها نظیرۀ فارسی مخزن‌الاسرار در جغرافیای آناتولی و آسیای صغیر به‌شمار می‌رود. این مقاله به شیوۀ تحلیلی-توصیفی، و با استناد به منابع ادبی، تاریخی و شواهد درون‌متنی نوشته شده‌است.

introduction to šamsi baghdādi and a textual study of his manzar al-abrār

this article presents a study of the sole surviving manuscript of manzar al-abrār, a narrative poem, by šamsi baghdādi, while also exploring the life of its author. šamsi baghdādi was a persian-speaking poet of the 10th/16th century (alive in 975/1567) in asia minor, about whom little information remains. although biographical sources trace his origins to baghdad, evidence suggests he was of persian descent. he worked as a cobbler in baghdad and lived an ascetic life for many years. a devotee of the ahl al-bayt, he adhered to islamic rites and held strong convictions toward shiʿism. his family was known for their erudition, virtue, and poetry, and his son, ʿahdi baghdādi (d. 1002/1593), was a prominent poet, literary biographer, and author of the tazkera-ye golšan-e šoʿarā during the 10th/16th and early 11th/17th centuries. šamsi was skilled in composing ghazals (sonnets), qasidas (odes), and masnavis (long narrative poems). in addition to his scattered surviving poems, his manzar al-abrār—a work inspired by nezāmi ganjavi’s maxzan al-asrār and dedicated to soltan soleymān (900–974/1494-1566)—remains extant. this masnavi is the only persian counterpart to maxzan al-asrār in the literary geography of anatolia and asia minor. this study adopts an analytical-descriptive approach, drawing upon literary and historical sources as well as textual evidence.