سرچشمه‌های برخی از کلمات قِصار در مقالات شمس تبریزی

شمس تبریزی از درویشان درس‌خواندۀ سدۀ ششم و هفتم است. تنها اثر باقی‌ماندۀ او که آن را دیگران گِردآوری کرده‌اند، مجموعه‌گفتارهایی مشهور به مقالات است. بخشی از سخنان منسوب به وی، چهل و یک گفتار کوتاه است که در شماری از دست‌نویس‌های مقالات و برخی آثار دیگر برجا مانده و مصحّحِ مقالات، آن را به‌عنوان «کلمات قصار»، در بخشی جداگانه آورده‌است. این پژوهش بر آن است تا به این پرسش پاسخ دهد که آیا این سخنان از خود شمس و حاصل تاملات اوست یا سخن دیگران است که به نام شمس نقل شده‌است. ازآنجاکه شمس به منابع سخنان خود یا گویندگان آن گفته‌ها اشاره‌ای نکرده‌است، بنابر بررسی­های انجام‌شده و با تتبّع در منابع متقدّم صوفیانه و...، معلوم گردید که آن سخنان، برخلاف دیگر بخش‌های کتاب، برگرفته از منابع متقدّمین است و مصحِّح کتابِ مقالات تنها به دو مورد از این اقتباس‌ها اشاره کرده‌است. در این مقاله به بررسی بیست و یک مورد از گفته‌های شمس در بخش «کلمات قصار» پرداخته و مشخص شده که آن جملات برگرفته از احادیث قُدسی و نبوی، سخنان صوفیه و... است.

the sources of some of shams tabrizi’s aphorisms in his maqalāt

shams tabrizi was a learned dervish of the 6th and 7th centuries ah (12th–13th centuries ce).his only surviving work, compiled by others, is a collection of discourses known as the maqalat (discourses). among the sayings attributed to him is a set of forty-one brief statements that have appeared in some manuscripts of the maqalat as well as in other works. the editor of the maqalat has presented these sayings separately under the title kalimāt-e qeṣār (aphorisms).this study aims to answer the question of whether these sayings genuinely originated from shams himself and reflect his own contemplations, or whether they were utterances of others later attributed to him. since shams does not reference the sources of these statements or their original speakers, research and investigation into earlier sufi sources and related texts reveal that, unlike other parts of the maqalat, these sayings are in fact derived from earlier sources. however, the editor of the maqalat has only identified two instances of such borrowings.this article examines twenty-one of shams’s sayings in the kalimāt-e qeṣār section and demonstrates that these statements are drawn from sacred and prophetic traditions (hadith qudsi and hadith nabawi), as well as the sayings of earlier sufi masters and other sources.