تحلیل ساختار تفسیر آیات و احادیث در نظام معرفتی هجویری

تفسیر صوفیان از آیات، احادیث، اقوال مشایخ و متون دیگر، چندوچونِ گزینش‌ها و معیارهای تفسیری آنان را در مواجهه با این امور بازنمایی می‌کند. در این میان، کشف‌المحجوب هجویری یکی از کهن‏ترین متون صوفیانه فارسی، منبع حائز اهمیتی در این زمینه به‌شمار می‌آید. نگارنده در این مقاله می‌کوشد ضمن طبقه‌بندی تاویلات هجویری از آیات و احادیث، با برشمردن اصلی‎‌ترین الگوهای تفسیری و عوامل تاثیرگذار در نظام معرفتی وی، میزان وفاداری او به ظاهر متن یا عدول از آن، داشتن گرایش‌های ذوقی، یا وجود جنبه‎‌‌های استدلال‏ورزانه در تاویل و نیز تصرفات ایدئولوژیک وی در تفسیر را نشان ‌دهد. در ادامۀ این جستار، با مقایسۀ الگوهای استنباطی هجویری از آیات و احادیث با چهارچوب‌های اعمال‌شدۀ وی در تاویل اقوال مشایخ صوفیه، میزان هماهنگی، انسجام منظر و هم‌نوایی معرفتی یا بالعکس آشفته‌گرایی او در عرصۀ تفسیر صوفیانه مشخص می‌شود.

analysis of the structure of interpretation of verses and hadiths in the intellectual system of hujviri

the sufi interpretation of verses, hadiths, natural phenomena, and the sayings of the predecessor sheikhs represent their various interpretative choices and criteria in dealing with these matters. in this regard, hujwiri's kashf al-mahjoob, one of the oldest persian sufi texts, is an important source in this field. the analysis and classification of his interpretation of verses and hadiths show the extent to which he adhered to the appearance of the text or deviated from it, his tasteful, imaginative tendencies, or the presence of logical and argumentative aspects in interpretation, as well as his ideological occupations in interpretation. also, by comparing his interpretive patterns of verses and hadiths with the frameworks applied by hujwiri in interpreting the sayings of the sheikhs, the extent to which he was harmonious and coherent, or conversely, chaotic, in this area is determined. finally, comparing these frameworks with other sufis in other periods will explain the process of their changes in the intellectual, epistemological, and tasteful spheres.