شهِ نوذری در روایات ملی (طوس در اسطوره، حماسه و تاریخ)

روایات طوس، پهلوان و شاه‌زادۀ نوذری، از روزگار اوستا تا دوران تدوین متون تاریخی و حماسۀ ملی ایران، دست‌خوش دگرگونی‌های بسیاری شده است. طوس که در اوستا، پهلوانی نام‌آور و یلی جنگ‌جو معرفی شده، در شاهنامۀ فردوسی شاه‌زاده‌ای است که از پادشاهی دور مانده و به بی‌خردی و سبک‌سری شهره شده است. این دوگانگی شخصیتی می‌تواند برآمده از تفاوت‌هایی باشد که در روایات خاندان نوذر دیده می‌شود. شرح فردوسی از روایات نوذریان با متون پیش و پس از شاهنامه تفاوت‌های بسیاری دارد. کردارهای گوناگون شخصیت‌های اسطوره‌ای-حماسی در حوزۀ تغییرات ناشی از سیر اسطوره، فرایند تکامل حماسه و نیز اختلاف روایات قابل بررسی است. در این پژوهش با بررسی روایاتِ مربوط به طوس (از اوستا تا متن‌های تاریخی)، تصویر روشن‌تری از او ارائه و دربارۀ تغییرات کار و کردار طوس در گذار از اسطوره به حماسه و دلایل این دگرگونی بحث شده است.

the nozarian shah in the national narratives (tus in myth, epic and history)

the narratives of tus, the hero and the prince of nozar, have undergone many changes from the avestan era to the period of compiling historical and national epic texts of iran. tus, who is introduced in the avesta as a renowned hero and warrior, is a prince in ferdowsi’s shahnameh who is far from the kingship and is famous for his folly and frivolity. this duality of personality may stem from the differences that are seen in the narratives of the nozar family. ferdowsi’s description of the nozarian narratives differs greatly from the texts before and after the shahnameh. the various actions of the mythical-epic characters in the realm of changes resulting from the course of myth, the process of epic evolution and also the difference of narratives are worth examining. in this research, by examining the narratives related to tus (from the avesta to the historical texts), a clearer picture of him is presented and the changes in tus’s work and behavior in the transition from myth to epic and the reasons for this transformation are discussed.keywords: tus, nozarians, narratology, myth, epic, shahnameh, historical texts.