الگوی امضایی قرآن کریم؛ بررسی موردی: انگارۀ «مالکیت پدر بر فرزند»

اگر بپذیریم که «مالکیت پدر بر فرزند» انگارۀ حقوقی شناخته‌شده و اثرگذاری در محیط قانونی قرآن بوده است، الگوی برخورد قرآن کریم با چنین هنجار ریشه‌داری چگونه بوده است؟ پاسخ به این پرسش می‌تواند پرتوی بر مسئلۀ چالشیِ چگونگی مواجهۀ قرآن کریم با نظام‌های قانونی پیش از خود بیفکند. ازاین‌رو نوشتار فرارو فرضیۀ «پیش‌فرض امضایی» قرآن در تشریع را در چارچوب انگارۀ «مالکیت پدر» به آزمون گذاشته است. نتیجه آن‌که قرآن در همان گام نخست نزول، با سکوت خود انگارۀ مالکیت پدر را «امضا» کرده و در ادامه، تنها برای اصلاح برخی پیامدهای مردود آن، بیان‌هایی تاسیسی داشته است. حق تزویج فرزند، قصاص نشدن پدر در قتل فرزند، حلیت ربای پدر و فرزند، تقدم ولایت جد بر پدر، آزاد شدن قهری پدر، جاری نشدن حد سرقت بر پدر و برخی دیگر از این دست احکام، همگی برآمده از انگارۀ مالکیت پدر است که با سکوت قرآن امضا شده‌اند. در سایۀ این سکوت امضایی قرآن، چنین می‌نماید که «سنت»، تنها وظیفۀ تبیین و تفصیل الگوی تشریعی قرآن دربارۀ این انگاره را بر عهده داشته و در عرض کتاب الهی تشریعی نکرده است.

the authoritative model of the holy qurʾān: a case study of the concept of “paternal ownership over children”

if we acknowledge that the “father’s rights over the child” was a recognized and influential legal concept in the legal context of the qurʾān, how does the holy qurʾān address and engage with this established norm? this question’s answer can illuminate how the holy qurʾān addresses the pre-existing legal systems. therefore, the present article has tested the hypothesis of the “authoritative presupposition” of the qurʾān in legislation within the framework of the concept of paternal ownership. in conclusion, it seems that from the very first step of its revelation, (arabic: اَلْنُّزول, romanized: al-nuzūl) the qurʾān has “confirmed” the notion of paternal ownership with its silence, and subsequently, it has only provided “authoritative” statements to correct some of the rejected consequences of that notion. the rights of a father regarding the marriage of his child, the father not being subject to retribution for the murder of his child, the permissibility of usury involving the father and child, the precedence of the grandfather’s guardianship over that of the father, the involuntary release of the father, the non-application of the theft punishment on the father, and several other similar rulings all stem from the notion of paternal ownership, which has been authorized by the silence of the qurʾān. in light of this authoritative silence, it appears that “sunnah” (arabic: سنة) has only the duty to clarify and elaborate the legislative model of the qurʾān concerning this notion and has not legislated alongside the divine book.